Ana sayfa · Yazılar

Ebeveynler için

Çocuklarda ve ergenlerde depresyon belirtileri nelerdir?

Yazan: Uzm. Dr. Ahmet ŞensesSon gözden geçirme 17 Kasım 20264 kaynak4 dk okuma

Kısaca
  • Çocuk ve ergende depresyon her zaman üzüntü olarak görünmez. Sinirlilik, sevdiği şeylerden zevk almama, uyku ve iştah değişikliği, derslerde düşüş, arkadaşlardan çekilme de işaret olabilir.
  • Belirtiler 2 haftadan uzun sürüyorsa değerlendirme gerekir.
  • Ölüm ya da kendine zarar verme sözü varsa beklemeden, aynı gün başvurun. Tehlike varsa 112’yi arayın.
Kâğıt kesme çizim: Çocuklarda ve ergenlerde depresyon belirtileri nelerdir?

“Kahvaltıya gelmiyor musun?” “Aç değilim.” “Cumartesi maçın var, heyecanlı değil misin?” “Bırakacağım zaten. Hiçbir şeyin anlamı yok.”

Kapı kapanıyor. Birçok aile bunu “ergenlik” diye düşünür. Bazen öyledir, bazen de depresyonun ilk işaretidir.
Sabah mutfakta anne kahvaltı masasını hazırlıyor; 15 yaşındaki oğlu hardal kapüşonlusuyla kapı eşiğinde, yüzü yere dönük, kapının yanında spor ayakkabıları duruyor. Depresyon her zaman üzüntü olarak görünmez. Bunu demek yerine: “Toparlan artık” (yargılar). Şunu deneyin: “Anlatmak ister misin?” ve yargılamadan dinleyin. Belirtiler 2 haftadan uzun sürüyorsa değerlendirme gerekir.
Çocuklarda ve ergenlerde depresyon belirtileri nelerdir? Kısa cevap: Sinirlilik de olabilir. Öneriler: Sinirlilik, Uyku, iştah değişimi, Çekilme. Ne zaman başvurmalı: Birkaç günlük keder; 2 haftadan uzun; Ölüm sözü: aynı gün.

Çocuklarda depresyon olur mu?

Evet, olur. Ergenlikte daha sık görülür.

Geniş bir derlemeden öğrendiklerimiz:

  • Ergenliğin sonunda her 100 gençten 4’ünden fazlası 1 yıl içinde depresyon yaşıyor.
  • Ergenliğe girişle birlikte, özellikle kızlarda sıklık hızla artıyor.
  • Ailede depresyon olması ve ağır stres en güçlü risk etkenleri arasında.
Ergen gri bir camın arkasından renkli bir futbol sahasına bakıyor; renkler orada ama soluk. Depresyon dünyaya gri bir camın arkasından bakmaya benzer. Altta 100 gençlik ızgara: ergenliğin sonunda her 100 gençten 4’ünden fazlası 1 yıl içinde depresyon yaşıyor. Ergenliğe girişle, özellikle kızlarda sıklık artıyor. Zayıflık ya da tembellik değildir.

Depresyonu, dünyaya gri bir camın arkasından bakmaya benzetirim. Renkler hâlâ oradadır ama çocuk onları göremez.

Sevdiği maç, en yakın arkadaşının doğum günü bile soluk gelir. Bu bir zayıflık ya da tembellik değildir. Çocuk istese de kolayca “silkinip” çıkamaz.

Ergen depresyonu belirtileri nelerdir?

Belirtiler en az 2 hafta sürer ve günün çoğuna yayılır. Çocuk ve ergende üzüntü yerine sinirlilik ön planda olabilir.

  • Duygu: üzüntü, içte boşluk ya da sık parlayan öfke.
  • Zevk kaybı: sevdiği oyundan, sporundan, arkadaşlarından keyif almama.
  • Beden: çok uyuma ya da uyuyamama, iştahta belirgin değişiklik, yorgunluk.
  • Okul: dikkatini toplayamama, deneme netlerinde düşüş.
  • İlişki: arkadaşlardan ve aileden çekilme, odasından çıkmama.
  • Düşünce: “İşe yaramıyorum”, “Her şey benim yüzümden” gibi cümleler, ölüm düşünceleri.
Belirtiler en az 2 hafta, günün çoğunda: duygu (üzüntü, içte boşluk ya da sık parlayan öfke), zevk kaybı (sevdiği oyun, spor, arkadaşlar), beden (uyku ve iştah değişikliği, yorgunluk), okul (dikkat toplayamama, netlerde düşüş), ilişki (arkadaşlardan ve aileden çekilme), düşünce (değersizlik ve ölüm düşünceleri). Ergen çoğu zaman kendisi anlatmaz; üzüntü yerine sinirlilik öne çıkabilir.

Ergen bunları çoğu zaman kendisi anlatmaz. Anne baba önce sinirliliği, kapanan kapıyı ve düşen notları görür.

Ergenlik mi, depresyon mu?

Ergenlikte duygu dalgalanmaları normaldir. Farkı süre, yaygınlık ve günlük yaşama etkisi belirler.

  • Beklenen: Birkaç gün süren keder, arkadaşıyla barışınca dağılan küskünlük.
  • Değerlendirme gerekir: 2 haftayı aşan, evde, okulda, arkadaşlıkta her yere yayılan değişiklik.
Ergenlik mi, depresyon mu? Beklenen: birkaç gün süren, barışınca dağılan keder. Değerlendirme gerekir: 2 haftayı aşan, evde, okulda, arkadaşlıkta her yere yayılan değişiklik. Farkı belirleyen 3 şey: süre, yaygınlık (ev, okul, arkadaş) ve günlük yaşama etkisi. Sürekli öfkenin altında depresyon olabilir; yalnız davranışa değil, duyguya da bakarım.

“Ergen çocuğumla baş edemiyorum” diyen ailelerin bir kısmında sürekli öfkenin altında depresyon olabilir. Bu yüzden yalnız davranışa değil, duyguya da bakarım.

Depresyon nasıl tedavi edilir?

Tedavi basamak basamak: hafif depresyonda önce kısa bir yakın izlem, sonra konuşma terapileri; orta ve ağır depresyonda ilk sırada terapi, gerekirse terapiyle birlikte ilaç. Okul ve aile desteği planın parçası. Ölüm düşüncelerini her görüşmede yeniden sorarım; aileye neye dikkat edeceğini ve ne zaman arayacağını anlatırım. Karar aileyle ve gençle birlikte verilir.

Hafif depresyonda önce kısa bir yakın izlem yaparız. Sonra konuşma terapileri gelir.

Orta ve ağır depresyonda ilk sırada terapi vardır. Gerekirse terapiyle birlikte ilaç düşünülür.

Kararı aileyle ve gençle birlikte veririz. Okul ve aile desteği planın parçasıdır.

Tedavi süresince ölüm düşüncelerini her görüşmede yeniden sorarım. Aileye de neye dikkat edeceğini ve ne zaman arayacağını anlatırım.

Evde ne yapabilirsiniz?

Evde 6 adım: yargılamadan dinleyin (“Toparlan artık” demeyin); açıkça sorun, bunu sormak riski artırmaz; günlük ritmi koruyun (uyku saatleri, aile sofrası, kısa akşam yürüyüşü); küçük hedefler, haftada 1 arkadaş buluşması; okulla, rehber öğretmenle konuşun; evi güvenli tutun, riskli eşyaları kilitli bir yerde saklayın. Sormak konuşmanın kapısını açar.
  • Yargılamadan dinleyin: “Toparlan artık” demeyin. “Son zamanlarda zorlanıyor gibisin, anlatmak ister misin?” diye sorun.
  • Açıkça sorun: “Hiç ölmeyi ya da kendine zarar vermeyi düşündün mü?” Bunu açıkça sormak riski artırmaz. Konuşmanın kapısını açar.
  • Günlük ritmi koruyun: Uyku saatleri, aile sofrası, kısa bir akşam yürüyüşü.
  • Küçük hedefler koyun: Haftada 1 arkadaş buluşması ya da sevdiği bir etkinlik.
  • Okulla konuşun: Rehber öğretmen ya da sınıf öğretmeni okuldaki değişiklikleri görebilir. Kısa süre için ödev ve sınav yükü konuşulabilir.
  • Evi güvenli tutun: İlaçları ve kesici aletleri kilitli bir yerde saklayın.
BUNU DEMEK YERİNE“Toparlan artık.”
ŞUNU DENEYİN“Son zamanlarda zorlanıyor gibisin, anlatmak ister misin?”

Ne zaman başvurmalı?

Görüşme odasında yuvarlak masada hekim, anne ve 15 yaşındaki ergenle sakin konuşuyor. Ne zaman başvurmalı: yeşil, evde izleyin (birkaç günlük keder, ardından toparlanıyor); sarı, uzmanla konuşun (2 haftayı aşan belirtiler, okulda ya da arkadaşlıkta belirgin düşüş); kırmızı, beklemeden başvurun (ölümden ya da kendine zarar vermekten söz ediyorsa aynı gün psikiyatriste ya da acil servise). Hemen tehlike varsa 112’yi arayın ve onu yalnız bırakmayın.
  • Evde izleyin: Birkaç günlük keder, ardından kendini toparlıyor.
  • Bir uzmanla konuşun: 2 haftayı aşan belirtiler, okulda ya da arkadaşlıkta belirgin düşüş.
  • Beklemeden başvurun: Ölümden ya da kendine zarar vermekten söz ediyorsa aynı gün bir çocuk ve ergen psikiyatristine ya da acil servise gidin. Hemen tehlike varsa 112’yi arayın ve onu yalnız bırakmayın.

Hangi işaretin ne anlama geldiğini Ne zaman başvurmalı? yazısında ayrıntılı anlattım. Bilgi almak için arayabilir ya da yazabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Ergen çocuğum kendine zarar veriyor, ne yapmalıyım? Kısa cevap: Sakin kalın, aynı gün başvurun. Öneriler: Açıkça sorun, Kilitleyin, yalnız bırakmayın, Acil: 112. Ne zaman başvurmalı: En kısa sürede; Acil servis, 112.

Ergen çocuğum kendine zarar veriyor, ne yapmalıyım?

Sakin kalın, aynı gün başvurun

Kendine zarar verme çoğu zaman dayanılmaz bir duyguyu hafifletme çabasıdır; 'dikkat çekmek' diye geçiştirilmemelidir. Sakin kalın, yarayı tıbbi olarak kontrol ettirin, suçlamadan sorun ve en kısa sürede çocuk ve ergen psikiyatristine başvurun.

Ayrıntısı →
Ergen çocuğumla nasıl iletişim kurabilirim? Kısa cevap: Yan yana konuşun. Öneriler: Dinleyin, Arabada, yürüyüşte, Az ama net kural. Ne zaman başvurmalı: Konuşuyor; Haftalardır suskun; Madde, kaçma, zarar.

Ergen çocuğumla nasıl iletişim kurabilirim?

Yan yana konuşun

Ergenle iletişimde konuşmanın zamanı önemlidir: arabada, yemek hazırlarken, yan yana yapılan işlerde ergen daha kolay açılır. Az soru, çok dinleme; yalnız kurallarda değil, ilgi alanlarında da konuşmak bağı güçlendirir.

Ayrıntısı →
Kaynaklar (4)listeyi açın
  1. National Institute for Health and Care Excellence. Depression in children and young people: identification and management (NG134). London: NICE; 2019. nice.org.uk
  2. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR), Depresif bozukluklar. Washington, DC: American Psychiatric Association; 2022.
  3. Thapar A, Collishaw S, Pine DS, ve ark. Depression in adolescence. Lancet. 2012;379(9820):1056–67. doi:10.1016/S0140-6736(11)60871-4
  4. Dazzi T, Gribble R, Wessely S, ve ark. Does asking about suicide and related behaviours induce suicidal ideation? What is the evidence?. Psychol Med. 2014;44(16):3361–3. doi:10.1017/S0033291714001299

Son gözden geçirme: 17 Kasım 2026 · Uzm. Dr. Ahmet Şenses

Uzm. Dr. Ahmet ŞensesÇocuk ve Ergen Psikiyatristi, Aydın. Hakkımda

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Çocuğunuza özel değerlendirme için görüşme gerekir.

İletişim

Bilgi almak için

Muayene saatleri: hafta içi 10.00–17.00 (son hasta kabulü 16.00), cumartesi 10.00–13.00. Değerlendirme süreci hakkında bilgi almak için telefonla ya da WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.