Ana sayfa · Yazılar

Ebeveynler için

Ergen çocuğum kendine zarar veriyor, ne yapmalıyım?

Yazan: Uzm. Dr. Ahmet ŞensesSon gözden geçirme 17 Kasım 20263 kaynak4 dk okuma

Kısaca
  • Kendine zarar verme çoğu zaman dayanılmaz bir duyguyu hafifletme çabasıdır. “Dikkat çekmek” diye geçiştirilmemelidir.
  • Sakin kalın, yarayı tıbbi olarak kontrol ettirin, suçlamadan sorun. En kısa sürede bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurun.
  • Ölüm düşüncesi, ciddi yara ya da ilaç içme şüphesi varsa beklemeden acil servise gidin ya da 112’yi arayın.
Kâğıt kesme çizim: Ergen çocuğum kendine zarar veriyor, ne yapmalıyım?

Haziran sıcağında bile uzun kollu giyiyor. Bir akşam anne, kızının kolundaki izleri fark ediyor. “Bunlar ne?” “Hiç, kedi tırmaladı.”

Anne bir şey diyemiyor. O gece uyuyamıyor. Bu an anne babalar için çok zordur. Ne yapacağınızı adım adım anlatıyorum.
Yaz akşamı oturma odasında 15 yaşındaki kızı uzun kollu gül kurusu kazağıyla kanepede oturuyor; anne yanına oturmuş, sakin ve endişeli. Önce sakin kalın, suçlamadan sorun. Bunu demek yerine: “Dikkat çekmek istiyor.” (geçiştirir, konuşmayı keser). Şunu deneyin: “Seni bu kadar zorlayan ne?” En kısa sürede bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurun; acil durumda 112’yi arayın.
Ergen çocuğum kendine zarar veriyor, ne yapmalıyım? Kısa cevap: Sakin kalın, aynı gün başvurun. Öneriler: Açıkça sorun, Kilitleyin, yalnız bırakmayın, Acil: 112. Ne zaman başvurmalı: En kısa sürede; Acil servis, 112.

Ergenlerde kendine zarar verme neden olur?

Kendine zarar verme en sık ergenlik yıllarında görülür.

Genç çoğu zaman taşıyamadığı bir duyguyu kısa süreliğine bastırmaya çalışır. Bu duygu öfke, utanç, yalnızlık ya da içteki bir boşluk olabilir.

Rahatlama geçicidir. Ardından suçluluk ve gizleme gelir. Bu döngü tekrarlayabilir.

Şu durumlar kendine zararla birlikte daha sık görülür:

  • Depresyon ve kaygı.
  • Akran zorbalığı.
  • Aile içi çatışma ve kayıplar.
  • İnternette ve arkadaş çevresinde kendine zarar içerikleri.
Taşınamayan bir duygu: tekrarlayabilen döngü. Ağır duygu (öfke, utanç, yalnızlık, içte boşluk) kısa ve geçici bir rahatlamaya, ardından suçluluk ve gizlemeye döner. Birlikte daha sık görülür: depresyon ve kaygı, akran zorbalığı, aile içi çatışma ve kayıplar, internetteki kendine zarar içerikleri. Kendine zarar her zaman ölmek istemek değildir, yine de her durumu ciddiye alırım.

Kendine zarar veren gençlerde ölüm düşüncesi ve girişimi daha sık görülür. Bu yüzden her durumu ciddiye alırım.

Kendine zarar her zaman ölmek istemek anlamına gelmez; yine de hiçbir zaman geçiştirilmemelidir.

Fark edince ilk ne yapmalıyım?

Anne ve 15 yaşındaki kızı yatağın kenarında yan yana oturuyor; kız anlatmaya başlamış, anne dinliyor. Fark edince ilk 5 adım: sakin kalın, önce derin bir nefes; gerekirse aynı gün tıbbi kontrol; suçlamadan sorun (“Seni bu kadar zorlayan ne?”); ölüm düşüncesini açıkça sorun, sormak riski artırmaz; teşekkür edin (“Bana söylediğin iyi oldu”). Konuşma bir kerede bitmeyebilir; kapıyı açık bırakmak da bir cevaptır.
  • Sakin kalın: Öfke, ağlama ya da panik gencin kapanmasına yol açabilir. Önce derin bir nefes alın.
  • Yarayı kontrol ettirin: Yara derinse, kanama durmuyorsa ya da kızarıklık ve şişlik varsa aynı gün bir sağlık kuruluşuna gidin.
  • Suçlamadan sorun: “Seni bu kadar zorlayan ne?” “O anda içinde neler oluyor?”
  • Ölüm düşüncesini açıkça sorun: “Hiç ölmeyi düşündün mü?” Bunu açıkça sormak riski artırmaz. Tersine, gencin konuşmasını kolaylaştırır.
  • Teşekkür edin: Anlattığı her şey için “Bana söylediğin iyi oldu” deyin.
BUNU DEMEK YERİNE“Dikkat çekmek” diye geçiştirmek
ŞUNU DENEYİN“Seni bu kadar zorlayan ne?”

Bu konuşma bir kerede bitmeyebilir. Genç ilk gün susabilir. Kapıyı açık bırakmanız da bir cevaptır.

Evde güvenliği nasıl sağlarım?

Evde güvenlik: kesici aletleri ve evdeki bütün ilaçları kilitli bir yerde tutun; bu dönemde uzun süre yalnız bırakmayın; zor an planını birlikte kâğıda yazın (kime yazacak, ne yapacak, hangi numarayı arayacak); telefonu ve sosyal medyayı yasaklamak yerine konuşun; kendinize de destek alın, yükü tek başınıza taşımayın. Amaç bekçilik değil, yakın ve sıcak bir varlık.
  • Kilitleyin: Kesici aletleri ve evdeki bütün ilaçları kilitli bir yerde tutun. Reçetesiz ilaçlar da buna dahil.
  • Yalnız bırakmayın: Bu dönemde uzun süre yalnız kalmasın. Amaç sıkı bir bekçilik değil, yakın ve sıcak bir varlık.
  • Zor an planı yapın: Kendini kötü hissettiğinde kime yazacak, ne yapacak, hangi numarayı arayacak? Bunu birlikte kâğıda yazın.
  • Telefonu ve sosyal medyayı konuşun: Yasaklamak yerine, hangi içeriklerin ona kötü geldiğini birlikte konuşun.
  • Kendinize destek alın: Eşinizle ya da güvendiğiniz biriyle konuşun. Bu yükü tek başınıza taşımayın.

Tedavi nasıl olur?

İyileşme düz bir çizgi değil: yükselen ama arada inen bir çizgi; zor bir haftada plan birlikte gözden geçirilir. Değerlendirmede gençle ve aileyle ayrı ayrı ve birlikte konuşulur; birlikte güvenlik planı kurulur; altta depresyon, kaygı ya da zorbalık varsa o da tedavi edilir; aile ve gerekirse okul sürecin parçasıdır. Amaç puan vermek değil, gence neyin ağır geldiğini anlamak.

Değerlendirmede gençle ve aileyle hem ayrı ayrı hem birlikte konuşurum. Amaç bir puan vermek değil.

Gence neyin bu kadar ağır geldiğini anlamaya çalışırız. Sonra birlikte bir güvenlik planı kurarız.

Altta depresyon, kaygı ya da zorbalık gibi bir sorun varsa onu da tedavi ederiz. Duyguları düzenlemeyi öğreten terapiler kullanılır.

Aile de sürecin parçasıdır. Gerekirse okulla iş birliği yaparız.

İyileşme düz bir çizgi değildir. Zor bir haftada yeniden zarar verme olabilir. Bu, tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez; planı birlikte gözden geçiririz.

Ne zaman başvurmalı?

Görüşme odasında yuvarlak masada hekim, anne ve 15 yaşındaki kızıyla sakin konuşuyor. Ne zaman başvurmalı: evde beklemek önerilmez, kendine zarar fark edildiyse her durumda başvurun; yara küçük olsa bile en kısa sürede bir çocuk ve ergen psikiyatristine; ölüm düşüncesi, ciddi yara, ilaç içme şüphesi, uyuşukluk ya da bilinç bulanıklığı varsa acil servise gidin ya da 112’yi arayın. Bu sırada onu yalnız bırakmayın.
  • Evde beklemeyin: Kendine zarar fark edildiyse her durumda başvurun.
  • Bir uzmanla konuşun: Yara küçük olsa bile fark ettiğiniz gün bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurun.
  • Beklemeden başvurun: Ölüm düşüncesi, ciddi yara, ilaç içme şüphesi, uyuşukluk ya da bilinç bulanıklığı varsa acil servise gidin ya da 112’yi arayın. Bu sırada onu yalnız bırakmayın.

Hangi işaretin ne anlama geldiğini Ne zaman başvurmalı? yazısında ayrıntılı anlattım. Bilgi almak için arayabilir ya da yazabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Çocuklarda ve ergenlerde depresyon belirtileri nelerdir? Kısa cevap: Sinirlilik de olabilir. Öneriler: Sinirlilik, Uyku, iştah değişimi, Çekilme. Ne zaman başvurmalı: Birkaç günlük keder; 2 haftadan uzun; Ölüm sözü: aynı gün.

Çocuklarda ve ergenlerde depresyon belirtileri nelerdir?

Sinirlilik de olabilir

Çocuk ve ergende depresyon her zaman üzüntü olarak görünmez: sinirlilik, sevdiği şeylerden zevk almama, uyku ve iştah değişikliği, derslerde düşüş, arkadaşlardan çekilme. Belirtiler 2 haftadan uzun sürüyorsa değerlendirme gerekir. Ölüm ya da kendine zarar verme sözü varsa beklemeden, aynı gün başvurun.

Ayrıntısı →
Ergen çocuğumla nasıl iletişim kurabilirim? Kısa cevap: Yan yana konuşun. Öneriler: Dinleyin, Arabada, yürüyüşte, Az ama net kural. Ne zaman başvurmalı: Konuşuyor; Haftalardır suskun; Madde, kaçma, zarar.

Ergen çocuğumla nasıl iletişim kurabilirim?

Yan yana konuşun

Ergenle iletişimde konuşmanın zamanı önemlidir: arabada, yemek hazırlarken, yan yana yapılan işlerde ergen daha kolay açılır. Az soru, çok dinleme; yalnız kurallarda değil, ilgi alanlarında da konuşmak bağı güçlendirir.

Ayrıntısı →
Kaynaklar (3)listeyi açın
  1. National Institute for Health and Care Excellence. Self-harm: assessment, management and preventing recurrence (NG225). London: NICE; 2022. nice.org.uk
  2. Hawton K, Saunders KE, O'Connor RC. Self-harm and suicide in adolescents. Lancet. 2012;379(9834):2373–82. doi:10.1016/S0140-6736(12)60322-5
  3. Dazzi T, Gribble R, Wessely S, ve ark. Does asking about suicide and related behaviours induce suicidal ideation? What is the evidence?. Psychol Med. 2014;44(16):3361–3. doi:10.1017/S0033291714001299

Son gözden geçirme: 17 Kasım 2026 · Uzm. Dr. Ahmet Şenses

Uzm. Dr. Ahmet ŞensesÇocuk ve Ergen Psikiyatristi, Aydın. Hakkımda

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Çocuğunuza özel değerlendirme için görüşme gerekir.

İletişim

Bilgi almak için

Muayene saatleri: hafta içi 10.00–17.00 (son hasta kabulü 16.00), cumartesi 10.00–13.00. Değerlendirme süreci hakkında bilgi almak için telefonla ya da WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.