Haziran sıcağında bile uzun kollu giyiyor. Bir akşam anne, kızının kolundaki izleri fark ediyor. “Bunlar ne?” “Hiç, kedi tırmaladı.”
Anne bir şey diyemiyor. O gece uyuyamıyor. Bu an anne babalar için çok zordur. Ne yapacağınızı adım adım anlatıyorum.


Ergenlerde kendine zarar verme neden olur?
Kendine zarar verme en sık ergenlik yıllarında görülür.
Genç çoğu zaman taşıyamadığı bir duyguyu kısa süreliğine bastırmaya çalışır. Bu duygu öfke, utanç, yalnızlık ya da içteki bir boşluk olabilir.
Rahatlama geçicidir. Ardından suçluluk ve gizleme gelir. Bu döngü tekrarlayabilir.
Şu durumlar kendine zararla birlikte daha sık görülür:
- Depresyon ve kaygı.
- Akran zorbalığı.
- Aile içi çatışma ve kayıplar.
- İnternette ve arkadaş çevresinde kendine zarar içerikleri.

Kendine zarar veren gençlerde ölüm düşüncesi ve girişimi daha sık görülür. Bu yüzden her durumu ciddiye alırım.
Kendine zarar her zaman ölmek istemek anlamına gelmez; yine de hiçbir zaman geçiştirilmemelidir.
Fark edince ilk ne yapmalıyım?

- Sakin kalın: Öfke, ağlama ya da panik gencin kapanmasına yol açabilir. Önce derin bir nefes alın.
- Yarayı kontrol ettirin: Yara derinse, kanama durmuyorsa ya da kızarıklık ve şişlik varsa aynı gün bir sağlık kuruluşuna gidin.
- Suçlamadan sorun: “Seni bu kadar zorlayan ne?” “O anda içinde neler oluyor?”
- Ölüm düşüncesini açıkça sorun: “Hiç ölmeyi düşündün mü?” Bunu açıkça sormak riski artırmaz. Tersine, gencin konuşmasını kolaylaştırır.
- Teşekkür edin: Anlattığı her şey için “Bana söylediğin iyi oldu” deyin.
Bu konuşma bir kerede bitmeyebilir. Genç ilk gün susabilir. Kapıyı açık bırakmanız da bir cevaptır.
Evde güvenliği nasıl sağlarım?

- Kilitleyin: Kesici aletleri ve evdeki bütün ilaçları kilitli bir yerde tutun. Reçetesiz ilaçlar da buna dahil.
- Yalnız bırakmayın: Bu dönemde uzun süre yalnız kalmasın. Amaç sıkı bir bekçilik değil, yakın ve sıcak bir varlık.
- Zor an planı yapın: Kendini kötü hissettiğinde kime yazacak, ne yapacak, hangi numarayı arayacak? Bunu birlikte kâğıda yazın.
- Telefonu ve sosyal medyayı konuşun: Yasaklamak yerine, hangi içeriklerin ona kötü geldiğini birlikte konuşun.
- Kendinize destek alın: Eşinizle ya da güvendiğiniz biriyle konuşun. Bu yükü tek başınıza taşımayın.
Tedavi nasıl olur?

Değerlendirmede gençle ve aileyle hem ayrı ayrı hem birlikte konuşurum. Amaç bir puan vermek değil.
Gence neyin bu kadar ağır geldiğini anlamaya çalışırız. Sonra birlikte bir güvenlik planı kurarız.
Altta depresyon, kaygı ya da zorbalık gibi bir sorun varsa onu da tedavi ederiz. Duyguları düzenlemeyi öğreten terapiler kullanılır.
Aile de sürecin parçasıdır. Gerekirse okulla iş birliği yaparız.
İyileşme düz bir çizgi değildir. Zor bir haftada yeniden zarar verme olabilir. Bu, tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez; planı birlikte gözden geçiririz.
Ne zaman başvurmalı?

- Evde beklemeyin: Kendine zarar fark edildiyse her durumda başvurun.
- Bir uzmanla konuşun: Yara küçük olsa bile fark ettiğiniz gün bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurun.
- Beklemeden başvurun: Ölüm düşüncesi, ciddi yara, ilaç içme şüphesi, uyuşukluk ya da bilinç bulanıklığı varsa acil servise gidin ya da 112’yi arayın. Bu sırada onu yalnız bırakmayın.
Hangi işaretin ne anlama geldiğini Ne zaman başvurmalı? yazısında ayrıntılı anlattım. Bilgi almak için arayabilir ya da yazabilirsiniz.
Sık sorulan sorular

Çocuklarda ve ergenlerde depresyon belirtileri nelerdir?
Sinirlilik de olabilir
Çocuk ve ergende depresyon her zaman üzüntü olarak görünmez: sinirlilik, sevdiği şeylerden zevk almama, uyku ve iştah değişikliği, derslerde düşüş, arkadaşlardan çekilme. Belirtiler 2 haftadan uzun sürüyorsa değerlendirme gerekir. Ölüm ya da kendine zarar verme sözü varsa beklemeden, aynı gün başvurun.

Ergen çocuğumla nasıl iletişim kurabilirim?
Yan yana konuşun
Ergenle iletişimde konuşmanın zamanı önemlidir: arabada, yemek hazırlarken, yan yana yapılan işlerde ergen daha kolay açılır. Az soru, çok dinleme; yalnız kurallarda değil, ilgi alanlarında da konuşmak bağı güçlendirir.
Kaynaklar (3)listeyi açın
- National Institute for Health and Care Excellence. Self-harm: assessment, management and preventing recurrence (NG225). London: NICE; 2022. nice.org.uk
- Hawton K, Saunders KE, O'Connor RC. Self-harm and suicide in adolescents. Lancet. 2012;379(9834):2373–82. doi:10.1016/S0140-6736(12)60322-5
- Dazzi T, Gribble R, Wessely S, ve ark. Does asking about suicide and related behaviours induce suicidal ideation? What is the evidence?. Psychol Med. 2014;44(16):3361–3. doi:10.1017/S0033291714001299
Son gözden geçirme: 17 Kasım 2026 · Uzm. Dr. Ahmet Şenses
Uzm. Dr. Ahmet ŞensesÇocuk ve Ergen Psikiyatristi, Aydın. Hakkımda
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Çocuğunuza özel değerlendirme için görüşme gerekir.
