Saat 20.30. Masaya oturalı 1 saat oldu. Defter hâlâ boş.
“Kızım, sen zeki bir çocuksun. Neden çalışmıyorsun?”
“Bilmiyorum anne. Başlayamıyorum.”
Bu cümleyi muayenede çok sık duyuyorum. Çoğu zaman sorun zekâda değil, başka bir yerdedir.


Zeki çocuk neden ders çalışmaz?
Ailelerin çoğu “Zeki ama tembel” der. Ben “tembel” sözünü bir kenara koyup önce şu soruyu sorarım: Çocuk neden takılıyor?
Zekâ, derse başlamak için tek başına yetmez. Başlamak, sürdürmek ve zamanı ayarlamak ayrı becerilerdir. Bunlara yönetici işlevler denir.
Ben bunu bir araba yolculuğuna benzetiyorum. Çocuğun haritası elinde; sorun arabanın parçalarında olabilir:
- Marş motoru: Göreve başlamak. “Başlayamıyorum” diyen çocuk burada takılır.
- Benzin: Dikkati sürdürmek. 10 dakika sonra kalkan çocuk burada zorlanır.
- Saat ve navigasyon: Zamanı hissetmek. “Daha çok vakit var” diyen çocuk burada şaşırır.

Çocuğum neden ders çalışmıyor? 5 olası sebep
- Dikkat sorunu (DEHB): Başlamakta ve sürdürmekte zorlanır; ödev saatlerce uzar. Amerikan Pediatri Akademisi, ders sorunu ile birlikte dikkat belirtisi olan çocukta DEHB değerlendirmesi öneriyor.
- Okuma güçlüğü (disleksi): Okumak yavaş ve yorucudur. Çocuk okuma isteyen dersten kaçar. Okuma güçlüğü her zekâ düzeyinde görülebilir.
- Kaygı: “Ya yapamazsam?” düşüncesi kitabı açmayı erteletir. Sınav kaygısı yüksek öğrencilerde notlar ortalamada daha düşük görülüyor.
- Uykusuzluk: Gece geç yatan çocuk akşam ödeve yorgun oturur. Dikkati de daha çabuk dağılabilir.
- Telefon: Masada duran telefon her bildirimde dikkati böler. Çocuk “5 dakika bakacağım” der, saat geçer.

Ergen çocuğum ders çalışmıyor, ne yapmalıyım?
Ergenlikte iş değişir. Puan tablosu tutan anne baba yerine, birlikte plan yapan anne baba gerekir.

- Önce dinleyin: LGS ya da üniversite sınavı yükü ağırdır. Gence onu en çok neyin zorladığını sorun.
- Planı birlikte kurun: Haftalık planı onunla yapın; sizin planınız değil, onun planı olsun.
- Sonuçları sakin konuşun: Deneme sınavı sonuçlarını sofrada değil, sakin bir anda konuşun.
- Kıyaslamayın: Kardeş ya da kuzenle karşılaştırmak yerine onun dünkü hâline bakın.
Dikkat edin: Genç yalnız dersi değil, sevdiği şeyleri de bıraktıysa bu bir mutsuzluk ya da depresyon işareti olabilir. Bu durumda önce bir uzmanla konuşmak gerekir.
Evde ne yapabilirsiniz?

- Kısa bloklar: 15-20 dakika çalışma, sonra 5 dakika mola. Mutfaktaki zamanlayıcı işe yarar.
- Telefon başka odada: Ödev saatinde telefon salondaki şarj yerinde dursun. Kural ailedeki herkes için geçerli olsun.
- Başlangıcı küçültün: “Bütün testi bitir” yerine “İlk 3 soruyu yap, sonra bakarız.”
- Sesli okumayı dinleyin: Heceliyor mu, satır atlıyor mu? Not alın; değerlendirmede işe yarar.
- Çabayı övün: “20 dakika oturdun, bitirdin.” Notu değil, emeği adıyla söyleyin.
- Öğretmenle konuşun: Okulda da aynı tablo var mı? Bu soru sebebi bulmayı kolaylaştırır.
Ne zaman başvurmalı?

Evde izleyin:
- Kısa bloklarla başlayabiliyor; notları yaşına uygun.
Bir uzmanla konuşun:
- Her akşam ödev kavgası yaşanıyor.
- Okurken ya da yazarken belirgin zorlanıyor.
- Öğretmen dikkat dağınıklığından söz ediyor.
Beklemeden başvurun:
- Notları hızla düştü ve içine kapandı.
- Sevdiği şeylerden de uzaklaştı, “Yaşamak istemiyorum” gibi sözler söylüyor.
- Kendine zarar verme düşüncesinden söz ederse aynı gün başvurun. Acil tehlikede 112’yi arayın ya da acil servise gidin.
Ölmeyi düşünüp düşünmediğini açıkça sormak riski artırmaz. Tersine, gencin konuşmasını kolaylaştırır.
Değerlendirmede sebebi çocuk, aile ve okulla birlikte ararız. Gerekirse dikkat ve okuma becerisini ayrıca değerlendiririz.
Hangi işaretin ne anlama geldiğini Ne zaman çocuk psikiyatristine başvurmalı? yazısında anlattım. Bilgi almak için arayabilir ya da yazabilirsiniz.
Sık sorulan sorular

Disleksi nasıl anlaşılır, kaç yaşında belli olur?
1. sınıfta işaretler
Disleksi, zekâ normal olduğu hâlde okumanın yavaş ve hatalı kalmasıdır. İşaretleri 1. sınıfta görülebilir; tanı için güçlüğün desteğe rağmen en az 6 ay sürmesi beklenir. Zorlanan çocuk için 'bekleyelim' demeden destek başlatmak daha iyidir.

Disleksi geçer mi?
Kalıcı, ama ilerler
Disleksi bir okuma farkı olarak ömür boyu sürer, ama düzenli ve yapılandırılmış okuma eğitimiyle okuma belirgin şekilde ilerler. Erken başlanan destek daha etkilidir. Okul düzenlemeleri (ek süre, sesli okuma) çocuğun bildiğini göstermesini sağlar.
Kaynaklar (3)listeyi açın
- Wolraich ML, Hagan JF Jr, Allan C, ve ark. Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Children and Adolescents. Pediatrics. 2019;144(4):e20192528. doi:10.1542/peds.2019-2528
- Peterson RL, Pennington BF. Developmental dyslexia. Lancet. 2012;379(9830):1997–2007. doi:10.1016/S0140-6736(12)60198-6
- von der Embse N, Jester D, Roy D, ve ark. Test anxiety effects, predictors, and correlates: A 30-year meta-analytic review. J Affect Disord. 2018;227:483–493. doi:10.1016/j.jad.2017.11.048
Son gözden geçirme: 17 Kasım 2026 · Uzm. Dr. Ahmet Şenses
Uzm. Dr. Ahmet ŞensesÇocuk ve Ergen Psikiyatristi, Aydın. Hakkımda
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Çocuğunuza özel değerlendirme için görüşme gerekir.


