Akşam. Anne çamaşırları ayırırken montun cebinde bir paket buluyor.
“Bu ne? Sen sigara mı içiyorsun?”
Oğlu omuz silkiyor: “Arkadaşın onu. Bende kaldı.”
Annenin içinde öfke, korku ve hayal kırıklığı birbirine karışıyor.
İlk tepki çoğu zaman bağırmak olur. Ama bu konuşma bir kez yapılmaz; ilk cümle sonrakilerin kapısını açar ya da kapatır.


Ergen neden sigaraya başlar?
Ergenlik deneme yaşıdır. Sigara çoğu zaman bir merak, bir grup giriş bileti ya da bir rahatlama yolu olarak başlar.
Bazı gençler sınav döneminde sigaranın onları rahatlattığını söyler. Oysa bu rahatlama kısa sürebilir, ardından yeni bir sigara isteği gelebilir.
Gençlerle yapılan izlem çalışmalarını toplayan bir derlemede 2 şey öne çıktı:
- Yakın arkadaşı içen gençler daha sık başlıyor.
- Anne babası içen gençler de daha sık başlıyor.

Bu bir suçlama değil. Ama evde sigara içiliyorsa, “sen içme” sözünün gücü azalır.
Elektronik sigara zararsız mı?
Hayır, zararsız değil. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2026 bilgi notuna göre:
- Nikotin, beyni hâlâ gelişen çocuk ve gençler için özellikle zararlıdır.
- Ergenlikte nikotin dikkat ve öğrenmeyi etkileyebilir.
- Erken başlamak uzun süreli bağımlılık olasılığını artırabilir.
- Elektronik sigara sağlığa zararlıdır ve güvenli değildir.

Bazı gençler “Kokusu yok, sadece buhar” diye düşünebilir. Konuşurken bunu da açın.
Ergen oğlum sigara içiyor, ne konuşmalıyım?

Sakin bir an seçin. Paketi bulduğunuz dakika değil, ikiniz de sakinken. Önce kendi öfkenizin geçmesini bekleyin. Arabada ya da yürüyüşte, yan yana konuşmak daha kolaydır.
Şu sorular kapıyı açık tutar:
- “Ne zaman başladın, kimlerle içiyorsun?”
- “Sana ne hissettiriyor? Rahatlatıyor mu?”
- “Bırakmayı hiç düşündün mü?”
Sonra kendi beklentinizi kısa söyleyin: “İçmeni istemiyorum. Bırakmak istersen yanındayım.”
Bir kez konuşup bitirmeyin. Birkaç hafta sonra yeniden sorun: “Nasıl gidiyor, azaltabildin mi?”
Tehdit, gizli takip ve herkesin önünde utandırma gençleri saklamaya iter. Saklanan sigara konuşulamaz.
Evde ne yapabilirsiniz?

- Kural net olsun: Evde ve arabada sigara yok. Bu kural büyükler için de geçerli.
- Kendiniz içiyorsanız: Bırakmayı birlikte denemek güçlü bir mesajdır.
- Bırakmak isterse: Aile hekimine birlikte gidin. ALO 171 sigara bırakma danışma hattını birlikte arayabilirsiniz.
- Yerine ne koyalım? Stresle baş etmenin başka yollarını birlikte arayın: spor, yürüyüş, müzik, bir arkadaşla konuşmak.
Arkadaşlarını tanıyın. Eve davet edin. Yasaklamak yerine tanımak daha çok bilgi verir. Harçlığın nereye gittiği de sakin bir dille sorulabilir.
Araştırmalar da aileyi önemsiyor. 2024’te yayımlanan bir meta-analiz, yani birçok çalışmanın birleşik sonucu, bunu gösterdi.
Anne babanın etkin katıldığı önleme programları gençlerde sigaraya başlamayı azaltıyor.
Gençlerin bırakmasına yönelik aile programları üzerine ise henüz yeterli çalışma yok.
Ne zaman başvurmalı?

Evde izleyin:
- Bir kez denemiş, konuşmaya açık.
Bir uzmanla konuşun:
- Düzenli içiyor, bırakmakta zorlanıyor.
- İçe kapanma, uykusuzluk, sinirlilik eşlik ediyor.
Beklemeden başvurun:
- Alkol ya da başka madde kullanımı var.
- Okuldan kopuyor, devamsızlık artıyor.
- Umutsuzluk sözleri ya da kendine zarar verme var.
Kendine zarar verme düşüncesi ya da girişimi varsa 112’yi arayın ya da acil servise gidin. “Ölmeyi düşünüyor musun?” diye açıkça sormak riski artırmaz.
Sigara bazen bir sıkıntının ilk görünen yüzüdür. Arkasında kaygı ya da depresyon varsa birlikte ele alırız.
Genel ölçüler için Ne zaman başvurmalı? yazısına bakabilirsiniz. Bilgi almak için bize yazabilirsiniz.
Sık sorulan sorular

Çocuklarda ve ergenlerde depresyon belirtileri nelerdir?
Sinirlilik de olabilir
Çocuk ve ergende depresyon her zaman üzüntü olarak görünmez: sinirlilik, sevdiği şeylerden zevk almama, uyku ve iştah değişikliği, derslerde düşüş, arkadaşlardan çekilme. Belirtiler 2 haftadan uzun sürüyorsa değerlendirme gerekir. Ölüm ya da kendine zarar verme sözü varsa beklemeden, aynı gün başvurun.

Ergen çocuğum kendine zarar veriyor, ne yapmalıyım?
Sakin kalın, aynı gün başvurun
Kendine zarar verme çoğu zaman dayanılmaz bir duyguyu hafifletme çabasıdır; 'dikkat çekmek' diye geçiştirilmemelidir. Sakin kalın, yarayı tıbbi olarak kontrol ettirin, suçlamadan sorun ve en kısa sürede çocuk ve ergen psikiyatristine başvurun.
Kaynaklar (3)listeyi açın
- Dünya Sağlık Örgütü. Tobacco and nicotine, bilgi notu (26 Haziran 2026). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco
- East K, McNeill A, Thrasher JF, ve ark. Social norms as a predictor of smoking uptake among youth: a systematic review, meta-analysis and meta-regression of prospective cohort studies. Addiction. 2021;116(11):2953–2967. doi:10.1111/add.15427
- Rifat MA, Orsini N, Qazi B, ve ark. Smoking Prevention and Cessation Programs for Children and Adolescents Focusing on Parental Involvement: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Adolesc Health. 2025;76(4):532–541. doi:10.1016/j.jadohealth.2024.10.032
Son gözden geçirme: 17 Kasım 2026 · Uzm. Dr. Ahmet Şenses
Uzm. Dr. Ahmet ŞensesÇocuk ve Ergen Psikiyatristi, Aydın. Hakkımda
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Çocuğunuza özel değerlendirme için görüşme gerekir.

