Ana sayfa · Yazılar

Ebeveynler için

Çocuklarda tik geçer mi?

Yazan: Uzm. Dr. Ahmet ŞensesSon gözden geçirme 17 Kasım 20263 kaynak4 dk okuma

Kısaca
  • Çocukluk tiklerinin çoğu zamanla azalır. Tikler en çok 10-11 yaş civarında artabilir, ergenlikte çoğu çocukta hafifler.
  • Tik isteyerek yapılmaz. Yorgunluk, heyecan ve stres onu geçici olarak artırabilir.
  • Tiki fark ettirip uyarmak çocuğu gerer ve tiki artırabilir. Üzerinde durmamak daha iyidir.
Kâğıt kesme çizim: Çocuklarda tik geçer mi?

Akşam, televizyonun karşısında. “Yine gözlerini kırpıyorsun. Yapma şunu.” “Ben yapmıyorum ki. Kendiliğinden oluyor.”

Babaanne de ekliyor: “Bu çocuk gözünü bozacak.” Pek çok aile, tik ilk başladığında böyle bir akşam yaşar.
Akşam salonda yeşil kazaklı oğlan televizyonun karşısında oturuyor; anne yanında sakin, babaanne koltukta. Tik isteyerek yapılmaz. Bunu demek yerine: “Yapma şunu.” (uyarmak çocuğu gerer). Şunu deneyin: konuşmaya devam edin, üzerinde durmayın. Çocukluk tiklerinin çoğu zamanla azalır.
Çocuklarda tik geçer mi? Kısa cevap: Çoğu zamanla azalır. Öneriler: Göz, burun, boğaz, Stres artırır, Uyarmayın. Ne zaman başvurmalı: Birkaç hafta; 1 yılı aşan, ses tiki; Ağrı, alay.

Tik nedir, en sık hangileri görülür?

Tik, ani, hızlı ve tekrarlayan bir hareket ya da sestir. Çocuk onu kısa süre tutabilir ama tamamen durduramaz.

Oğlan hapşırmak üzere, burnunu kırıştırmış, bir an tutuyor: hapşırık gibi, bir süre tutulur. Tik ani, hızlı ve tekrarlayan bir hareket ya da sestir. Hareket tikleri: göz kırpma, burun kırıştırma, omuz silkme, baş sallama. Ses tikleri: boğaz temizleme, burun çekme, öksürür gibi ses. Tutulur ama sonunda gelir; tutmaya çalışmak çocuğu yorar.
  • Hareket tikleri: göz kırpma, burun kırıştırma, omuz silkme, baş sallama.
  • Ses tikleri: boğaz temizleme, burun çekme, öksürür gibi ses çıkarma.

Birçok çocuk tikten hemen önce bir gerginlik hissi anlatır. Hapşırık gibi düşünebilirsiniz: Bir süre tutulur ama sonunda gelir. Tutmaya çalışmak da çocuğu yorar.

Bazı aileler tiklerin akşam evde daha çok göründüğünü anlatır. Çocuk evde daha rahattır ve tikini tutmaya uğraşmaz. Bu, çocuğun evde “kendini bıraktığı” anlamına gelmez.

Çocuklarda tik neden olur?

Tik, beyin gelişimiyle ilgili bir durumdur. Ailesinde tik olan çocuklarda daha sık görülür. Anne babalık tutumundan, şımarıklıktan ya da kötü niyetten kaynaklanmaz.

Tik beyin gelişimiyle ilgilidir ve ailede tik olan çocuklarda daha sık görülür. Anne babalık tutumu değil, şımarıklık değil, kötü niyet değil. Artırabilir: heyecan, sınav haftası, yorgunluk. Azaltabilir: sevdiği işe dalmak. Gözde kızarıklık, kaşıntı ya da görme sorunu varsa önce göz muayenesi.

Tikler inişli çıkışlıdır. Bayram heyecanında, deneme sınavı haftasında ya da yorgun bir akşam artabilir. Çocuk sevdiği bir işe dalınca azalabilir.

Gözde tik neden olur? Göz kırpma, en sık görülen ilk tiklerdendir. Yine de gözde kızarıklık, kaşıntı ya da görme sorunu varsa önce göz muayenesi yaptırın.

Çocuklarda tik ne zaman geçer?

Tikler haftalarca artar, sonra azalır, bazen yer değiştirir. Göz kırpma geçer, yerini boğaz temizleme alabilir.

Bu dalgalanma beklenen bir gidiştir. Bir hafta kötü geçmesi, tikin kalıcı olacağı anlamına gelmez.

Uzun süren tikleri olan 46 çocuk ortalama 7-8 yıl izlendi. Bulunanlar:

  • Tikler en çok ortalama 10-11 yaşta şiddetlendi.
  • 46 çocuktan 39’u ergenlikte tiklerinin azaldığını anlattı.
İnişli çıkışlı bir çizgi: tikler haftalarca artar, sonra azalır. Uzun süren tikleri olan 46 çocuğu gösteren ızgara, 7-8 yıl izlem: 39’u yeşil, ergenlikte tiklerinin azaldığını anlattı; 7’si gri. Tikler en çok 10-11 yaşta arttı. Bu çocuklarda hem hareket hem ses tiki vardı ve 1 yıldan uzun sürüyordu (Tourette sendromu). Kötü bir hafta, kalıcı demek değil.

Bu çocuklarda hem hareket hem ses tiki vardı. Tikler 1 yıldan uzun sürüyordu. Buna Tourette sendromu denir.

Birkaç hafta ya da birkaç ay süren tikler çoğu zaman hafifler ya da geçer.

Çocuklarda tik nasıl geçer, tedavisi var mı?

Hafif ve çocuğu rahatsız etmeyen tiklerde çoğu zaman tedavi gerekmez. Bilgilendirme ve izlem yeterli olabilir.

Hafif ve rahatsız etmeyen tikte bilgilendirme ve izlem. Tik çocuğu zorluyorsa davranışçı tik tedavisi: 1 çocuk tikten hemen önceki dürtüyü fark eder, 2 tikle aynı anda yapılamayan sakin bir hareketle karşılar, 3 artıran durumları aileyle birlikte bulur. Gerektiğinde ilaç da bir seçenek. Karar çocukla ve aileyle birlikte.

Tik çocuğu zorluyorsa, ağrı yapıyorsa ya da okulda sorun çıkarıyorsa davranışçı tik tedavisi önerilir. Bu tedavide:

  • Çocuk tikten önceki dürtüyü fark etmeyi öğrenir.
  • Sonra tikle aynı anda yapılamayan sakin bir hareketle onu karşılar.
  • Tikleri artıran durumları aileyle birlikte bulur ve azaltırız.

Gerektiğinde ilaç da bir seçenektir. Kararı çocukla ve aileyle birlikte veririz.

Tiklere dikkat sorunları, kaygı ve takıntı sık eşlik eder. Değerlendirmede bunlara da bakarım. Öğretmeni ve sınıfı bilgilendirmek de tedavinin parçasıdır.

Evde ne yapabilirsiniz?

Evde 6 adım: görmezden gelin, konuşmaya devam edin; taklidi nazikçe durdurun (kardeş, kuzen); öğretmenle konuşun, sınıfta dikkat çekilmesin; rahatlatıcı köşe (dinlenme, oyun, müzik); uykuyu koruyun, yorgunluk tiki artırabilir; tiki değil çocuğu görün, sofrada günün güzel anları. Tik değil, çocuk konuşulsun.
  • Görmezden gelin: “Yapma”, “Yine başladın” demek yerine konuşmaya devam edin.
  • Taklidi durdurun: Kardeşlerin ve kuzenlerin tiki taklit etmesine nazikçe izin vermeyin.
  • Öğretmenle konuşun: Tikin isteyerek yapılmadığını anlatın. Sınıfta dikkat çekilmesin.
  • Rahatlatıcı bir köşe ayırın: Okuldan dönünce kısa bir dinlenme, sevdiği bir oyun ya da müzik iyi gelebilir.
  • Uykuyu koruyun: Yorgunluk tikleri artırabilir. Düzenli uyku yardımcı olur.
  • Tiki değil çocuğu görün: Akşam sofrasında konu tik olmasın, günün güzel anları olsun.
BUNU DEMEK YERİNE“Yine gözlerini kırpıyorsun. Yapma şunu.”
ŞUNU DENEYİNAkşam sofrasında konu tik olmasın, günün güzel anları olsun.

Ne zaman başvurmalı?

Görüşme odasında hekim, anne ve oğlanla yuvarlak masada sakin konuşuyor. Ne zaman başvurmalı: yeşil, evde izleyin (birkaç haftalık, hafif, rahatsız etmiyor); sarı, uzmanla konuşun (1 yılı aşan tik, ses tiki eklendi, tikler çoğalıyor); kırmızı, beklemeden başvurun (ağrı ya da yaralanma, alay yüzünden okula gitmiyor). Dikkat, kaygı ve takıntı da değerlendirilir.
  • Evde izleyin: Birkaç haftadır süren, çocuğu rahatsız etmeyen hafif bir tik.
  • Bir uzmanla konuşun: 1 yılı aşan tik, hareket tikine ses tikinin eklenmesi, tiklerin çoğalması. Dikkat, kaygı ya da takıntı sorunları da varsa.
  • Beklemeden başvurun: Tik ağrıya ya da yaralanmaya yol açıyorsa. Çocuk alay yüzünden okula gitmek istemiyorsa ya da çok sıkıntılıysa.

Hangi işaretin ne anlama geldiğini Ne zaman başvurmalı? yazısında ayrıntılı anlattım. Bilgi almak için arayabilir ya da yazabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Çocuklarda kaygı bozukluğu nasıl anlaşılır? Kısa cevap: Fazla, uzun, kısıtlayıcı. Öneriler: Karın ağrısı, Sürekli güvence, Kaçınma. Ne zaman başvurmalı: Yaşına uygun; Hayatı daralıyor; Panik, okula gidememe.

Çocuklarda kaygı bozukluğu nasıl anlaşılır?

Fazla, uzun, kısıtlayıcı

Her çocuk korkar; kaygı yaşına göre fazla, uzun süreli ve hayatını kısıtlayıcıysa bozukluk düşünülür. Sık karın ağrısı, uyku sorunu, sürekli 'ya olursa' soruları ve kaçınma en sık işaretlerdir.

Ayrıntısı →
Çocuklarda kaygı bozukluğu geçer mi? Kısa cevap: Tedaviyle düzelir. Öneriler: Küçük adımlar, Cesareti destekle, Gerekirse ilaç. Ne zaman başvurmalı: Azalıyor; Kaçınma büyüyor; Okula gidemiyor.

Çocuklarda kaygı bozukluğu geçer mi?

Tedaviyle düzelir

Tedaviyle çocukların çoğunda belirgin düzelme görülür; belirtiler ileride yeniden artabilir, bu yüzden izlem sürer. İlk seçenek bilişsel davranışçı terapidir. 7-17 yaş 488 çocukla yapılan 12 haftalık bir çalışmada terapi de ilaç da plaseboya göre daha iyiydi; ikisi birlikte en yüksek yanıtı verdi.

Ayrıntısı →
Kaynaklar (3)listeyi açın
  1. Bloch MH, Peterson BS, Scahill L, ve ark. Adulthood outcome of tic and obsessive-compulsive symptom severity in children with Tourette syndrome. Arch Pediatr Adolesc Med. 2006;160(1):65–9. doi:10.1001/archpedi.160.1.65
  2. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR), Tik bozuklukları. Washington, DC: American Psychiatric Association; 2022.
  3. Pringsheim T, Okun MS, Müller-Vahl K, ve ark. Practice guideline recommendations summary: Treatment of tics in people with Tourette syndrome and chronic tic disorders. Neurology. 2019;92(19):896–906. doi:10.1212/WNL.0000000000007466

Son gözden geçirme: 17 Kasım 2026 · Uzm. Dr. Ahmet Şenses

Uzm. Dr. Ahmet ŞensesÇocuk ve Ergen Psikiyatristi, Aydın. Hakkımda

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Çocuğunuza özel değerlendirme için görüşme gerekir.

İletişim

Bilgi almak için

Muayene saatleri: hafta içi 10.00–17.00 (son hasta kabulü 16.00), cumartesi 10.00–13.00. Değerlendirme süreci hakkında bilgi almak için telefonla ya da WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.