Ana sayfa · Yazılar

Ebeveynler için

Çocuğum kakasını tutuyor, ne yapmalıyım?

Yazan: Uzm. Dr. Ahmet ŞensesSon gözden geçirme 17 Kasım 20263 kaynak4 dk okuma

Kısaca
  • Çoğu zaman bir kısır döngüdür: acıyan kaka, tutma, sertleşme, daha çok acı.
  • Uzun sürerse çamaşıra kaçırma başlayabilir. Çocuk bunu çoğu zaman fark etmez.
  • İlk adım çocuk doktoruyla kabızlık tedavisidir. Yanında düzenli tuvalet oturması ve cezasız tutum gerekir.
Kâğıt kesme çizim: Çocuğum kakasını tutuyor, ne yapmalıyım?

Okul çıkışı. Anne çantadan bir poşet çıkarıyor. İçinde kirli bir külot var.

“Yine mi? Tuvalete gitsene oğlum!”

“Gelmedi ki. Fark etmedim bile.”

Annenin aklında tek soru: “Bunu bile bile mi yapıyor?” Çoğu zaman cevap hayırdır. Önce bu döngüyü anlamak gerekir.
Okul çıkışında anne, yeşil kazaklı oğlunun boyuna eğilmiş, elini tutup sakin konuşuyor. Çoğu zaman bile bile değil. Bunu demek yerine: “Tuvalete gitsene!” (azar döngüyü büyütür). Şunu deneyin: “Hadi birlikte temizlenelim.”, kaçırmada sakin kalın. Önce bu döngüyü anlamak gerekir; ilk adım çocuk doktoru.
Çocuğum kakasını tutuyor, ne yapmalıyım? Kısa cevap: Önce kabızlık tedavisi. Öneriler: 5-10 dakika oturma, Su ve lif, Ceza yok. Ne zaman başvurmalı: Ara sıra; Haftalardır tutuyor; Kan, kilo kaybı.

Çocuk neden kaka yapmak istemez?

Döngü çoğu zaman tek bir acılı tuvaletle başlar. Sert kaka canı yakar. Çocuk bir dahakinde tutar.

Oğlan salonun köşesinde duvara yaslanmış, sıkıntılı duruyor; anne yakında, sakin bakıyor. Altında kısır döngü şeması: 1 acı, 2 tutar, 3 sertleşir, 4 daha çok acı, ve yeniden başa. Çoğunda yapısal hastalık yok, tedavi gerekir: kabızlığı olan 100 çocuktan yaklaşık 95’inde durum budur.
  • Tutar: Bacaklarını sıkar, ayak ucunda durur, köşeye çekilir.
  • Sertleşir: Bağırsakta bekleyen kaka suyunu kaybeder, büyür.
  • Daha çok acıtır: Sonraki tuvalet daha da zorlaşır. Çocuk daha çok tutar.

Okulda tuvaleti kirli bulmak, teneffüs kısa diye ertelemek de bu döngüyü besleyebilir.

Uzmanlar bu tabloya işlevsel kabızlık der. Yani bağırsakta yapısal bir hastalık yoktur; bağırsak alışkanlığı bozulmuştur ve tedavi gerekir.

Bir Alman kılavuzuna göre kabızlığı olan 100 çocuktan yaklaşık 95’inde durum budur.

Çamaşırına kaka kaçırma neden olur?

Uzun süre tutulan kaka bağırsakta birikir. Arkasından gelen yumuşak dışkı bu yığının çevresinden sızar. Buna enkoprezis, yani dışkı kaçırma denir.

Sızıntıyı çoğu zaman fark etmez: hissetmez, haber gelmez (dolduğunu haber veren his zayıflar), saklar. Bunu demek yerine: “Bile bile yapıyor” (çoğu zaman doğru değil). Şunu deneyin: suçlu aramak yerine döngüyü birlikte kırın. Ceza ve azar daha çok tutmaya iter, döngü büyür. Okulda dışlanma ayrı bir yük.

Bu yüzden “Bile bile yapıyor” düşüncesi çoğu zaman doğru değildir:

  • Hissetmez: Çocuk çoğu zaman sızıntıyı fark etmez. Kokuya da alışır.
  • Haber gelmez: Bağırsak uzun süre gergin kaldığı için dolduğunu haber veren his zayıflayabilir.
  • Saklar: Utandığı için kirli çamaşırı dolaba, çantaya saklayabilir.

Okulda arkadaşları kokuyu fark ederse çocuk dışlanabilir, teneffüste yalnız kalabilir. Bu da ayrı bir yük olur.

Ceza ve azar çocuğu daha çok tutmaya iter. Döngü büyür. Burada suçlu aramak yerine döngüyü birlikte kırmaya odaklanırız.

Kabızlık nasıl tedavi edilir?

İlk adım çocuk doktorudur. Avrupa ve Kuzey Amerika çocuk gastroenteroloji derneklerinin ortak kılavuzu şu sırayı önerir:

Kılavuzun 4 adımı, önce çocuk doktoru (Avrupa ve Kuzey Amerika kılavuzu): bilgilendirme (döngü anlatılır, suçlama kalkar), biriken kakanın boşaltılması (ilacı hekim seçer), sürdürme tedavisi (doktor söyleyene dek), tuvalet alışkanlığı (düzenli oturma, takvim, küçük ödül). Kaka düzelse de ilaç sürer.
  • Bilgilendirme: Aileye ve çocuğa döngü anlatılır. Suçlama kalkar.
  • Biriken kakanın boşaltılması: Hekim gerekli ilacı seçer.
  • Sürdürme tedavisi: Kaka yumuşak kalsın diye aylarca sürebilir. Kaka düzelse de ilacı doktor söyleyene kadar sürdürün; erken bırakınca kabızlık geri gelebilir.
  • Tuvalet alışkanlığı: Düzenli oturma, takvim ve küçük ödül.

Ruhsal yön de değerlendirilir.

Uluslararası çocuk kontinans derneğinin 2026 belgesine göre bu çocukların 100’de 30-50’sinde dikkat, kaygı ya da davranış alanında eşlik eden bir sorun bulunuyor.

Bu sorun ele alınmazsa tedavi aksayabilir. Böyle durumlarda çocuk doktoruyla birlikte çalışırız.

Bu çocuklardan 100’ünü gösteren ızgara: 30’u koyu, 50’ye kadarı açık renkli. 100 çocuktan 30-50’sinde dikkat, kaygı ya da davranış alanında eşlik eden bir sorun bulunur; ele alınmazsa tedavi aksayabilir.

Evde ne yapabilirsiniz?

Evde 5 adım: yemekten sonra 5-10 dakika tuvalette oturma, ayak altına tabure; su ve lif (sebze, meyve, tam tahıl); ceza yok, “Hadi birlikte temizlenelim”; takvim ve yıldız, oturduğu her gün; okulla konuşun (derste tuvalet izni, yedek çamaşır). Kaka çıkmasa bile oturmaya yıldız.
  • Yemekten sonra oturma: Kahvaltı ve akşam yemeğinden sonra 5-10 dakika tuvalette oturma. Ayakların altına bir tabure koyun, dizler kalçadan yukarıda olsun.
  • Su ve lif: Gün içinde su, sebze, meyve ve tam tahıl. Ekstra bir diyet değil, yaşına uygun düzenli beslenme.
  • Ceza yok: Kaçırmada sakin kalın. “Hadi birlikte temizlenelim” deyin.
  • Takvim ve yıldız: Kaka çıkmasa bile oturduğu her gün takvime bir yıldız. Kaka yapılan günleri ve kıvamını da not edin; doktor görüşmesinde çok işe yarar.
  • Okulla konuşun: Öğretmenden, çocuğun derste tuvalete çıkmasına izin vermesini isteyin. Çantaya yedek çamaşır koyun.
BUNU DEMEK YERİNE“Yine mi? Tuvalete gitsene oğlum!”
ŞUNU DENEYİNKaçırmada sakin kalın: “Hadi birlikte temizlenelim.”

Ne zaman başvurmalı?

Görüşme odasında hekim, anne ve oğlanla yuvarlak masada sakin konuşuyor. Ne zaman başvurmalı: yeşil, evde izleyin (arada bir, birkaç günde düzeliyor); sarı, uzmanla konuşun (haftalardır tutma ya da kaçırma, utanç); kırmızı, beklemeden başvurun (dışkıda kan, kilo kaybı, kusma, karında şişlik). Bu belirtilerde önce çocuk doktoru.

Evde izleyin:

  • Arada bir kabızlık oluyor, birkaç günde düzeliyor.

Bir uzmanla konuşun:

  • Haftalardır tutuyor ya da çamaşırına kaçırıyor.
  • Çocuk utanıyor, arkadaşlarından, okuldan uzaklaşıyor.

Beklemeden başvurun:

  • Dışkıda kan, kilo kaybı, kusma ya da karında belirgin şişlik var.

Bu belirtilerde önce çocuk doktoruna gidin.

Dışkı kaçırma, okulda alay edilme korkusunu da getirebilir. Utanç, öfke ya da içe kapanma eşlik ediyorsa birlikte değerlendiririz.

Genel ölçüler için Ne zaman başvurmalı? yazısına bakabilirsiniz. Bilgi almak için bize yazabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Gece altını ıslatma kaç yaşına kadar normal? Kısa cevap: 6 yaştan sonra tedavi. Öneriler: Sıvı gündüz, akşam az, Alarm ya da ilaç, Kabızlık, horlama. Ne zaman başvurmalı: Arada bir, rahat; 6 yaş üstü sürüyor; Yeniden başladı, idrarda yanma.

Gece altını ıslatma kaç yaşına kadar normal?

6 yaştan sonra tedavi

5-6 yaşa kadar sık ve olağandır; çoğu çocukta yaşla azalır. Uluslararası kılavuz aktif tedaviyi 6 yaşından itibaren önerir. Çoğunlukla ailesel ve gelişimseldir; çocuğun isteyerek yaptığı bir şey değildir, ceza ve utandırma sorunu artırır.

Ayrıntısı →
Çocuklarda kaygı bozukluğu nasıl anlaşılır? Kısa cevap: Fazla, uzun, kısıtlayıcı. Öneriler: Karın ağrısı, Sürekli güvence, Kaçınma. Ne zaman başvurmalı: Yaşına uygun; Hayatı daralıyor; Panik, okula gidememe.

Çocuklarda kaygı bozukluğu nasıl anlaşılır?

Fazla, uzun, kısıtlayıcı

Her çocuk korkar; kaygı yaşına göre fazla, uzun süreli ve hayatını kısıtlayıcıysa bozukluk düşünülür. Sık karın ağrısı, uyku sorunu, sürekli 'ya olursa' soruları ve kaçınma en sık işaretlerdir.

Ayrıntısı →
Kaynaklar (3)listeyi açın
  1. Tabbers MM, DiLorenzo C, Berger MY, ve ark. Evaluation and treatment of functional constipation in infants and children: evidence-based recommendations from ESPGHAN and NASPGHAN. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2014;58(2):258–74. doi:10.1097/MPG.0000000000000266
  2. von Gontard A, Nieuwhof-Leppink A, Barroso U, ve ark. Psychological and Psychiatric Issues in Functional Constipation, Fecal Incontinence and Bladder and Bowel Dysfunction-A Revised and Updated Document of the International Children's Continence Society (ICCS). Neurourol Urodyn. 2026;45(6):1035–1045. doi:10.1002/nau.70291
  3. von Gontard A, Claßen M. [Functional Constipation and Nonretentive Fecal Incontinence in Children and Adolescents: Clinical Guideline for Assessment and Treatment]. Z Kinder Jugendpsychiatr Psychother. 2023;51(3):233–250. doi:10.1024/1422-4917/a000920

Son gözden geçirme: 17 Kasım 2026 · Uzm. Dr. Ahmet Şenses

Uzm. Dr. Ahmet ŞensesÇocuk ve Ergen Psikiyatristi, Aydın. Hakkımda

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Çocuğunuza özel değerlendirme için görüşme gerekir.

İletişim

Bilgi almak için

Muayene saatleri: hafta içi 10.00–17.00 (son hasta kabulü 16.00), cumartesi 10.00–13.00. Değerlendirme süreci hakkında bilgi almak için telefonla ya da WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.