Karne “pekiyi” der; çocuğun içindeki ses “şanstı” der. 13 yaşındaki bir öğrenci olimpiyattan derece alır ama sevinemez: “Bir dahakine herkes aslında o kadar iyi olmadığımı anlayacak.”
Başarılı ama güvensiz: Neler oluyor?
Bazı çocuklar yüksek akademik başarılar elde etse de içten içe “Bu başarıyı hak etmedim” duygusuyla mücadele eder. Çevre tarafından “üstün zekâlı” ya da “çok başarılı” olarak tanınan bu çocuklar, sahtekârlık duygusu yaşıyor olabilir. Bu bir tanı değil; başarılı insanların sık yaşadığı bir duygudur.
Sahtekârlık duygusu nedir?
Sahtekârlık duygusu (İng. impostor phenomenon; halk arasında “sahtekâr sendromu”), bireyin kendi başarılarını şansa, dış faktörlere ya da başkalarının yardımlarına bağlayarak, başarısının kendi yeteneklerinden kaynaklanmadığına inanmasıdır. Bu kişiler, bir gün “gerçek yetersizliklerinin” ortaya çıkacağından korkarlar.
Bu konudaki araştırmaların çoğu ergenler, üniversite öğrencileri ve yetişkinlerle yapılmıştır; çocuklarda bilgi daha sınırlıdır.

Üstün zekâlı çocuklarda neden görülebilir?
Erken dönemde zorlanmadan başarıya ulaşmak, zorlandıklarında “artık yeterince zeki değilim” inancına yol açabilir.
Mükemmeliyetçilik duygusu, küçük hataları bile büyük bir yetersizlik gibi hissettirebilir.
Asenkron gelişim sonucu duygusal ve sosyal olarak zorlanan çocuk, kendini akranlarından farklı hissedip içe çekilebilir.
Toplumun yüksek beklentileri, çocuğun kendi iç gerçekliğiyle çatışma yaratabilir.

Çocuk nasıl hisseder?
“Bu notu şans eseri aldım.”
“Övülmemi hak etmiyorum.”
“Bir gün herkes yetersiz olduğumu anlayacak.”
“Gerçekten zeki değilim, sadece iyi rol yapıyorum.”

Uzun vadede ne gibi etkileri olabilir?
- Düşük öz güven
- Başarıdan kaçınma
- Kaygı ve depresyon
- Potansiyelini gerçekleştirememe

Aileler ne yapabilir?
- Sonucu değil, çabayı takdir edin.
- Hataların öğrenmenin doğal bir parçası olduğunu söyleyin.
- Duygularını konuşmasına fırsat tanıyın.
- “Gerçek başarı nedir?” sorusunu birlikte konuşun.
- Gerekirse bir uzmandan destek alın.

Ne zaman destek alınmalı?
Çocuk başarılarını sık sık küçümsüyorsa
Başarısızlıktan yoğun biçimde korkuyorsa
İçine kapanıyor, kaygılı ya da mutsuz görünüyorsa
Bu durumlarda bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmanızı öneririm. Hangi işaretlere dikkat etmeniz gerektiğini Ne zaman çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmalı? yazısında anlattım.

Unutmayın: Zekâ, çocuğun gelişimindeki sadece bir parça. Sahtekârlık duygusu gibi içsel süreçler, dışarıdan görünmese bile çocuğun ruh sağlığı üzerinde derin etkilere yol açabilir. Farkındalık, en değerli adımdır.
Kaynaklar (3)listeyi açın
- Clance PR, Imes SA. The imposter phenomenon in high achieving women: Dynamics and therapeutic intervention. Psychotherapy: Theory, Research & Practice. 1978;15(3):241–247. doi:10.1037/h0086006
- Bravata DM, Watts SA, Keefer AL, ve ark. Prevalence, Predictors, and Treatment of Impostor Syndrome: a Systematic Review. J Gen Intern Med. 2020;35(4):1252–1275. doi:10.1007/s11606-019-05364-1
- Mueller CM, Dweck CS. Praise for intelligence can undermine children's motivation and performance. J Pers Soc Psychol. 1998;75(1):33–52. doi:10.1037/0022-3514.75.1.33
Son gözden geçirme: 19 Ekim 2026 · Uzm. Dr. Ahmet Şenses
Uzm. Dr. Ahmet ŞensesÇocuk ve Ergen Psikiyatristi, Aydın. Hakkımda
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Çocuğunuza özel değerlendirme için görüşme gerekir.
