Ana sayfa · Yazılar

Ebeveynler için

Çocuğum evden para alıyor, ne yapmalıyım?

Yazan: Uzm. Dr. Ahmet ŞensesSon gözden geçirme 17 Kasım 20263 kaynak4 dk okuma

Kısaca
  • Okul çağında tekrarlıyorsa nedenine bakılır: arkadaş grubuna kabul, dürtüsellik, kıskançlık ya da evdeki bir sıkıntı olabilir.
  • Çocuğu “hırsız” diye etiketlemeden, sakin bir anda konuşun.
  • Parayı geri verme ya da telafi etme yolunu birlikte bulun.
Kâğıt kesme çizim: Çocuğum evden para alıyor, ne yapmalıyım?

“Cüzdanımda 200 lira vardı, şimdi 100 lira var.” “Ben almadım.” Ertesi gün çantasından kantinden alınmış 4 çikolata çıkar.

Böyle bir anda anne babanın içinden önce öfke, sonra korku geçer: “Hırsız mı olacak?”

Hemen söyleyeyim: tek bir olay, çocuğun geleceğini belirlemez. Ama tekrarlıyorsa nedenine bakmak gerekir.
Mutfakta anne açık cüzdanına şaşkın ve düşünceli bakıyor; 11 yaşındaki kızı okul çantasıyla yanında duruyor, masada birkaç çikolata. Tek bir olay çocuğun geleceğini belirlemez. Bunu demek yerine: “Neden hırsızlık yaptın?” (suçlayan soru). Şunu deneyin: “Parayı ne için aldın?” (açık soru, sakin bir an). Tekrarlıyorsa nedenine bakın.
Çocuğum evden para alıyor, ne yapmalıyım? Kısa cevap: Etiketlemeden konuşun. Öneriler: 'Ne için aldın?', Telafi, Düzenli harçlık. Ne zaman başvurmalı: Tek sefer; Tekrarlıyor; Dışarıda da çalma.

Çocuğum neden para çalıyor?

Okul çağındaki çocuk, başkasının malı ile kendi malı arasındaki farkı bilir.

Bu yüzden bu yaşta tekrarlayan para alma, bir mesaj taşıyabilir. Muayenede en sık duyduğum nedenler şunlar:

  • Kabul görme isteği: Arkadaşlarına kantinde ısmarlamak, gruptan dışlanmamak.
  • Dürtüsellik: İstediği şeyi o an almak, sonucu sonra düşünmek. Dikkat sorunu olan çocuklarda daha sık karşılaşırım.
  • Kıskançlık: Kardeşe ya da arkadaşa alınanı kendisi de istemek.
  • Evdeki bir sıkıntıya tepki: Taşınma, ayrılık, yeni kardeş gibi değişikliklerden sonra başlayabilir.
  • Baskı: Bazen bir akran zorla para istiyordur. Bunu mutlaka sorun.
Okul kantininde kız arkadaşlarına çikolata ısmarlıyor. Tekrarlayan para alma bir mesaj taşıyabilir; en sık nedenler: kabul görme isteği (kantinde ısmarlamak), dürtüsellik (istediğini o an almak), kıskançlık (kardeşe alınanı kendisi de istemek), evdeki bir sıkıntı (taşınma, ayrılık, yeni kardeş), baskı (bir akran zorla para istiyor olabilir; mutlaka sorun). Nedenler birbirini dışlamaz.

Bu nedenler birbirini dışlamaz. Bir çocukta ikisi birlikte olabilir. Hangisinin öne çıktığını anlamak, ne yapacağımızı belirler.

Para çalan çocuğa nasıl davranmalı?

İlk tepki, sonraki konuşmaların tonunu belirler. Şunlara dikkat edin:

  • Sakin bir anda konuşun. Öfke geçince, baş başa. Kardeşlerin ya da misafirin önünde değil.
  • Soruyu açık sorun. “Parayı ne için aldın?” Suçlayan “Neden hırsızlık yaptın?” yerine.
  • Kanıt varsa sorgu uzamasın. “Cüzdanımdan para eksik, çantanda da şunlar var. Konuşalım.”
  • Etiket yok. “Hırsız” sözü çocuğa yeni bir kimlik verir. Davranışı konuşun, çocuğu değil.
BUNU DEMEK YERİNE“Neden hırsızlık yaptın?”
ŞUNU DENEYİN“Parayı ne için aldın?”
İlk tepki sonraki konuşmaların tonunu belirler: sakin bir anda, baş başa konuşun; soruyu açık sorun (“Parayı ne için aldın?”); kanıt varsa sorgu uzamasın; etiket yok, “hırsız” sözü yok. Ceza korkusu saklamayı artırabilir; 154 araştırmayı birleştiren incelemede övgü ve davranışla bağlantılı sonuçlar öne çıktı. Davranışı konuşun, çocuğu değil.

Davranış sorunları için aile programlarını inceleyen 154 araştırmayı birleştiren bir incelemede 2 teknik öne çıktı: övgü ve davranışla bağlantılı, şiddet içermeyen sonuçlar.

Bu analiz para almayı ayrıca ölçmedi.

4-8 yaş çocuklarla yapılan bir deneyde ceza beklentisi, doğruyu söyleme çağrısının etkisini azalttı.

Bu deney para almayı ölçmedi. Yine de ceza korkusu, davranışı durdurmak yerine saklamayı artırabilir.

Evde ne yapabilirsiniz?

Evde 6 adım: telafi yolunu birlikte bulun (harçlıktan geri ödeme ya da iş karşılığı); düzenli, haftalık sabit harçlık; fırsatı azaltın, cüzdan ve kart ortada kalmasın; doğruyu söylediğinde fark edin (“Söylemen zordu, söyledin”); kendi örneğiniz, fazla verilen para üstünü geri verin; arkadaş çevresini sorgulamadan, sohbetle merak edin. Sonuç yine olur ama daha hafif olur.
  • Telafi yolunu birlikte bulun. Para harçlıktan geri ödenir ya da evde bir iş karşılığında kapatılır. Dükkândan alındıysa çocuk sizinle birlikte gidip geri verir.
  • Düzenli, öngörülebilir harçlık. Haftalık sabit bir miktar, ne zaman verileceği belli. Para yönetimini de öğretir.
  • Fırsatı azaltın. Cüzdanı ve kartı ortada bırakmayın. Bu bir güvensizlik değil, işi kolaylaştırmaktır.
  • Doğruyu söylediğinde fark edin. “Söylemen zordu, söyledin.” Sonuç yine olur ama daha hafif olur.
  • Kendi örneğinize dikkat. Bakkalda fazla verilen para üstünü geri vermek, çocuğun gözünden kaçmaz.
  • Arkadaş çevresini merak edin. Kantinde ne oluyor, kimlerle takılıyor? Sorgulamadan, sohbetle.

Ne zaman sorun olur?

Tek seferlik bir olay çoğu zaman evde çözülür. Şu durumlarda daha dikkatli bakarım:

  • Para alma haftalardır tekrarlıyorsa.
  • Okulda, markette ya da arkadaş evinde de çalma varsa.
  • Yalan, okul kırma, evden kaçma ya da saldırganlıkla birlikte görülüyorsa.
Ne zaman sorun olur? Tek seferlik olay çoğu zaman evde çözülür. Daha dikkatli bakılır: para alma haftalardır tekrarlıyorsa; okulda, markette ya da arkadaş evinde de çalma varsa; yalan, okul kırma, evden kaçma ya da saldırganlıkla birlikte görülüyorsa. Davranım sorunu, dikkat sorunu ya da dile getirilemeyen bir sıkıntı birlikte görülebilir; aileyle ve okulla birlikte ayırırız. Amaç suçluyu bulmak değil, anlamak.

Bu tablo bazen davranım sorunu (kuralları tekrar tekrar çiğneme), dikkat sorunu ya da çocuğun dile getiremediği bir sıkıntıyla birlikte görülebilir.

Altında ne olduğunu aileyle ve gerekirse okulla birlikte ayırırız. Amaç suçluyu bulmak değil, davranışın neye hizmet ettiğini anlamaktır.

Ne zaman başvurmalı?

Görüşme odasında yuvarlak masada hekim, anne ve 11 yaşındaki kızla sakin konuşuyor. Ne zaman başvurmalı: yeşil, evde izleyin (tek seferlik, konuşulup telafi edilmiş olay); sarı, uzmanla konuşun (evden para alma tekrarlıyor, konuşma ve telafi işe yaramıyor); kırmızı, beklemeden başvurun (dışarıda da çalma; yalan, kaçma ya da saldırganlıkla birlikte). Bir akranın zorla para aldığını öğrendiyseniz okulla hemen görüşün; acil durumda 112’yi arayın.
  • Evde izleyin: Tek seferlik, konuşulup telafi edilmiş bir olay.
  • Bir uzmanla konuşun: Evden para alma tekrarlıyor, konuşma ve telafi işe yaramıyorsa.
  • Beklemeden başvurun: Dışarıda da çalma; yalan, kaçma ya da saldırganlıkla birlikte. Bir akranın zorla para aldığını öğrendiyseniz okulla hemen görüşün. Acil durumda 112’yi arayın.

Başvuru için hangi belirtilerin yeterli olduğunu Ne zaman çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmalı? yazısında anlattım. Bilgi almak için bize yazabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Çocuğum çok sinirli, ne yapmalıyım? Kısa cevap: Önce sakinleşme. Öneriler: Az söz, Tetikleyiciyi bul, Sakin anı fark et. Ne zaman başvurmalı: Ara sıra; Her gün nöbet; Zarar verme.

Çocuğum çok sinirli, ne yapmalıyım?

Önce sakinleşme

Öfke nöbeti anında konuşmak işe yaramaz; önce sakinleşme, sonra konuşma. Sinirlilik yorgunluk, açlık, ekran, uyku eksikliği, DEHB, kaygı ya da depresyonun işareti olabilir. Neredeyse her gün ve 6 aydan uzun sürüyorsa değerlendirme gerekir.

Ayrıntısı →
İnatçı çocukla nasıl baş edilir? Kısa cevap: Seçenek sun, hemen öv. Öneriler: İki seçenek, Hemen övgü, Önceden sonuç. Ne zaman başvurmalı: Belli konularda; Her isteğe 'hayır'; Okulda saldırganlık.

İnatçı çocukla nasıl baş edilir?

Seçenek sun, hemen öv

İnat çoğu çocukta bağımsızlık isteğinin parçasıdır. Seçenek sunmak, kuralı önceden ve kısa söylemek, uyduğunda hemen övmek ve tartışmadan önceden belirlenmiş sonucu uygulamak inatlaşmayı azaltır. Her isteğe karşı çıkıyorsa ve 6 aydan uzun sürüyorsa değerlendirme gerekir.

Ayrıntısı →
Kaynaklar (3)listeyi açın
  1. Leijten P, Gardner F, Melendez-Torres GJ, ve ark. Meta-Analyses: Key Parenting Program Components for Disruptive Child Behavior. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2019;58(2):180–190. doi:10.1016/j.jaac.2018.07.900
  2. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR), Yıkıcı, dürtü kontrol ve davranım bozuklukları. Washington, DC: American Psychiatric Association; 2022.
  3. Talwar V, Arruda C, Yachison S. The effects of punishment and appeals for honesty on children's truth-telling behavior. J Exp Child Psychol. 2015;130:209–17. doi:10.1016/j.jecp.2014.09.011

Son gözden geçirme: 17 Kasım 2026 · Uzm. Dr. Ahmet Şenses

Uzm. Dr. Ahmet ŞensesÇocuk ve Ergen Psikiyatristi, Aydın. Hakkımda

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Çocuğunuza özel değerlendirme için görüşme gerekir.

İletişim

Bilgi almak için

Muayene saatleri: hafta içi 10.00–17.00 (son hasta kabulü 16.00), cumartesi 10.00–13.00. Değerlendirme süreci hakkında bilgi almak için telefonla ya da WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.