“Anne, bugün teneffüste ne oldu biliyor musun?” Akşam yemeğinde kızı durmadan anlatıyor.
“Sınıfta sesini hiç duymadım,” diyor öğretmen ertesi gün veli toplantısında.
“Bizim kız mı? Evde susmuyor ki,” diye şaşırıyor anne.
Bu çelişkinin bir adı var: seçici konuşmazlık. Tıp dilinde selektif mutizm deniyor.


Selektif mutizm nedir?
Seçici konuşmazlık, tanı kitaplarında kaygı bozuklukları arasında yer alır. Çocuk, konuşmasının beklendiği bazı ortamlarda sürekli olarak konuşamaz.

Tanı için şu işaretlere bakılır:
- Süre: Sessizlik en az 1 ay sürer. Okulun ilk ayı bu süreye sayılmaz.
- Etki: Okul başarısını ya da arkadaşlıkları etkiler.
- Başka nedenle açıklanmaz: Dili bilmemek, yeni taşınmış olmak ya da bir konuşma bozukluğu sebebi değildir.
Sessizlik tek belirti de değildir. 82 çalışmayı tarayan 2025 tarihli bir derlemede en tutarlı bulgu sosyal kaygıydı.
İçine kapanma, mutsuzluk, sosyal becerilerde zorluk ve bazen karşı gelme de eşlik edebiliyordu.
Çocuğum okulda konuşmuyor: İnat mı, utangaçlık mı?
Utangaç çocuk yeni sınıfa birkaç haftada ısınır. Seçici konuşmazlıkta ise sessizlik aylarca, aynı ortamda sürer.

Bazı çocuklar tuvalete gitmek istediğini bile söyleyemez. Bu inat değildir. Çocuk konuşmak ister; ama sınıfa girince donar.
Sessiz çocuk sınıfta “uslu” diye görülebilir. Sorun çıkarmadığı için de fark edilmesi gecikebilir.
Bir ipucu daha: Seçici konuşmazlıkta çocuk evde de yabancı biri gelince susabilir. Kapı çalınca odasına kaçmak, telefona çıkmamak da bu tablonun parçası olabilir.
Selektif mutizm geçer mi? Tedavisi nasıl?
Tedavide çocuk, konuşmaya adım adım yaklaşır. Ben bunu soğuk denize girmeye benzetiyorum: Önce ayaklar, sonra dizler, en son omuzlar.

Basamaklar çocuğa göre kurulur. Örneğin:
- Okulda boş sınıfta annesiyle konuşmak.
- Öğretmen kapıdayken fısıltıyla konuşmak.
- Öğretmene tek kelimeyle cevap vermek.
- Sınıfta kısa bir cevap vermek.
5 randomize çalışmayı (233 çocuk) birleştiren bir derlemede psikolojik tedavi, tedavi almamaya göre belirgin biçimde daha etkiliydi.
Sessizlik yıllarca sürdükçe çocuk ve çevresi buna alışır. Bu yüzden erken başlamayı öneririm. Tedavi okulla iş birliği içinde yürür.
Kaygı ağırsa ya da başka sorunlar eşlik ediyorsa terapiye ek tedaviler de konuşulabilir. Bu kararı aileyle birlikte veririz.
Evde ne yapabilirsiniz?

- Zorlamayın: Bayram ziyaretinde “Teyzene merhaba de” diye ısrar etmeyin. Onun yerine siz selam verin.
- Pazarlık yapmayın: “Konuşursan bisiklet alırım” gibi pazarlık kaygıyı artırabilir.
- Bekleyin, sonra geçin: Soruya cevap için 5 saniye bekleyin. Cevap gelmezse sakin biçimde konuyu sürdürün.
- Arkadaşı eve çağırın: Sınıftan bir arkadaşı eve davet edin. Konuştuğu ortamı yavaş yavaş genişletin.
- Öğretmenle ortak plan: Bir süre sözlü yerine yazılı ya da hareketle katılım olsun. Sınıf önünde “Neden konuşmuyorsun?” diye sorulmasın.
- Konuştuğu yerleri not edin: Markette, parkta, dedesinin evinde kiminle konuşuyor? Bu liste basamakları kurmamıza yardım eder.
- Küçük adımı fark edin: “Bugün kasada fısıldadın, gördüm.”
Ne zaman başvurmalı?

Evde izleyin:
- Yeni sınıfın ilk haftalarında sessiz ama yavaş yavaş açılıyor.
Bir uzmanla konuşun:
- Okulda sessizlik 1 aydan uzun sürüyor (okulun ilk ayı dışında).
- Yalnız 1-2 kişiyle fısıltıyla konuşabiliyor.
Beklemeden başvurun:
- Okulda hiç kimseyle konuşmuyor.
- Tuvalet ihtiyacını söyleyemiyor ya da okula gitmek istemiyor.
- Çok mutsuz, kendine zarar veriyorsa aynı gün başvurun. Acil tehlikede 112’yi arayın ya da acil servise gidin.
Değerlendirmede aile ve okulla birlikte çalışırız. Hangi işaretin ne anlama geldiğini Ne zaman çocuk psikiyatristine başvurmalı? yazısında anlattım.
Bilgi almak için arayabilir ya da yazabilirsiniz.
Sık sorulan sorular

Çocuklarda kaygı bozukluğu nasıl anlaşılır?
Fazla, uzun, kısıtlayıcı
Her çocuk korkar; kaygı yaşına göre fazla, uzun süreli ve hayatını kısıtlayıcıysa bozukluk düşünülür. Sık karın ağrısı, uyku sorunu, sürekli 'ya olursa' soruları ve kaçınma en sık işaretlerdir.

Çocuklarda kaygı bozukluğu geçer mi?
Tedaviyle düzelir
Tedaviyle çocukların çoğunda belirgin düzelme görülür; belirtiler ileride yeniden artabilir, bu yüzden izlem sürer. İlk seçenek bilişsel davranışçı terapidir. 7-17 yaş 488 çocukla yapılan 12 haftalık bir çalışmada terapi de ilaç da plaseboya göre daha iyiydi; ikisi birlikte en yüksek yanıtı verdi.
Kaynaklar (3)listeyi açın
- American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR), Seçici konuşmazlık (Kaygı bozuklukları). Washington, DC: American Psychiatric Association; 2022.
- Kleinheinrich J, Vogel F. What Can We Learn from the Previous Research on the Symptoms of Selective Mutism? A Systematic Review. Behav Sci (Basel). 2025;15(11):1485. doi:10.3390/bs15111485
- Steains SY, Malouff JM, Schutte NS. Efficacy of psychological interventions for selective mutism in children: A meta-analysis of randomized controlled trials. Child Care Health Dev. 2021;47(6):771–781. doi:10.1111/cch.12895
Son gözden geçirme: 17 Kasım 2026 · Uzm. Dr. Ahmet Şenses
Uzm. Dr. Ahmet ŞensesÇocuk ve Ergen Psikiyatristi, Aydın. Hakkımda
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Çocuğunuza özel değerlendirme için görüşme gerekir.

