Ana sayfa · Yazılar

Ebeveynler için

Akran zorbalığı nasıl anlaşılır?

Yazan: Uzm. Dr. Ahmet ŞensesSon gözden geçirme 17 Kasım 20262 kaynak4 dk okuma

Kısaca
  • Zorbalık, güçlü olanın tekrar tekrar ve bilerek zarar vermesidir: vurma, alay, dışlama, internetten aşağılama.
  • Okula gitmek istememe, kaybolan eşyalar, açıklanamayan yaralar ve ani içe kapanma işaret olabilir.
  • Zorbalığa uğrayan çocuklarda depresyon ve kaygı daha sık görülür.
Kâğıt kesme çizim: Akran zorbalığı nasıl anlaşılır?

“Bugün okul nasıldı?” “Normal.” “Yeni kalemlik nerede?” “Kayboldu.” Pazartesi sabahı yine karın ağrısı başlar. Servis kapıda bekler.

Pek çok aile zorbalığı çocuktan değil, bu küçük işaretlerden fark eder. Çocuklar çoğu zaman anlatmaz; utanır ya da “Söylersem daha kötü olur” diye düşünür.
Pazartesi sabahı evin kapısında sırt çantalı 11 yaşındaki kızın yüzü düşük; anne önünde diz çökmüş, elini kızın karnına koymuş, sakin ve şefkatle ona bakıyor. Çocuk anlatmaz, işaretler anlatır. Bunu demek yerine: “Sen de karşılık verseydin.” (suçlamadan dinleyin). Şunu deneyin: “Okulda seni üzen biri var mı?” (sakin bir anda sorun). Bu senin suçun değil, birlikte çözeceğiz.
Akran zorbalığı nasıl anlaşılır? Kısa cevap: Tekrar + bilerek + güç farkı. Öneriler: Sorun, dinleyin, Okula yazılı, Ekran görüntüsü. Ne zaman başvurmalı: Tek çatışma; Tekrarlayan alay; Okula gidemiyor.

Akran zorbalığı nedir?

Her kavga zorbalık değildir. Zorbalığı ayıran 3 özellik vardır:

Her kavga zorbalık değil; zorbalığı ayıran 3 özellik: tekrar (işaretli takvim, haftalarca süren davranış), bilerek (hedef, kaza değil, zarar verme amacı), güç farkı (büyük ve küçük figür; daha büyük, daha kalabalık ya da daha popüler olan). Zorbalık yalnız vurmak değil: lakap takmak, teneffüste oyuna almamak, WhatsApp sınıf grubundan çıkarmak.
  • Tekrar: Bir kez değil, haftalarca süren davranış.
  • Bilerek: Kaza değil, zarar verme amacı.
  • Güç farkı: Daha büyük, daha kalabalık ya da daha popüler olan, zayıf olanı hedef alır.

Zorbalık yalnız vurmak değildir. Lakap takmak, teneffüste oyuna almamak, WhatsApp sınıf grubundan çıkarmak da zorbalıktır.

Çocuğum zorbalığa uğruyor mu?

Şu işaretlerden birkaçı birlikte görülüyorsa sakin bir anda sormaya değer.

6 işaret, sakin bir anda sorun: okula gitmek istememe ve sabah karın ya da baş ağrısı; kaybolan, yırtılan eşyalar ve açıklanamayan morluklar; teneffüsü, servisi, okul tuvaletini kullanmaktan kaçınma; arkadaşlardan ani kopma, doğum günlerine çağrılmama; telefona bakınca birden değişen yüz ifadesi; notlarda düşme, uykusuzluk, öfke patlamaları. Birkaç işaret birlikteyse sözünü kesmeden, suçlamadan dinleyin.
  • Okula gitmek istememe, sabahları karın ya da baş ağrısı.
  • Kaybolan, yırtılan eşyalar; açıklanamayan morluklar.
  • Teneffüsü, servisi, okul tuvaletini kullanmaktan kaçınma.
  • Arkadaşlardan ani kopma, doğum günlerine çağrılmama.
  • Telefona bakınca birden değişen yüz ifadesi.
  • Notlarda düşme, uykusuzluk, öfke patlamaları.

Zorbalık çocuğu nasıl etkiler?

165 çalışmayı birleştiren bir analizde zorbalığa uğrayan çocuk ve gençlerde depresyon, kaygı ve intihar düşünceleri daha sık görüldü.

165 çalışmayı birleştiren analiz: zorbalığa uğrayan çocuk ve gençlerde depresyon (gri pencere), kaygı (çalan alarm) ve intihar düşünceleri (koyu bulut) daha sık görüldü. Yazarlara göre bu ilişkinin önemli bir bölümü zorbalığın sonucu olabilir. Zorbalık “çocuklar arasında olur” diye geçiştirilmez; çocuğun ruh sağlığı için gerçek bir yüktür.

Yazarlar, bu ilişkinin önemli bir bölümünün zorbalığın sonucu olabileceğini düşünüyor.

Bu yüzden zorbalığı “çocuklar arasında olur” diye geçiştirmiyorum. Çocuğun ruh sağlığı için gerçek bir yüktür.

Siber zorbalık nedir, nasıl anlaşılır?

Siber zorbalık, mesaj, sosyal medya ya da oyun üzerinden tekrar tekrar aşağılama, tehdit ya da dışlamadır. Okulda biten zorbalık, akşam telefonla eve kadar gelir.

Okulda biten zorbalık eve kadar gelir: kâğıt kesme sahnede kız akşam odasında yatağının kenarında telefona bakıyor, yüzü üzgün. 2 ızgara, her biri 100 genç: yüz yüze zorbalığa uğrayanlar yaklaşık her 4 gençten 1’i (100’de 25 figür vurgulu); siber zorbalığa uğrayanlar yaklaşık her 9 gençten 1’i (100’de 11 figür vurgulu). Okulda hedef olanların yaklaşık 3’te 1’i internette de hedefti. 42 çalışma, 266 bini aşkın genç.

42 çalışmayı ve 266 bini aşkın genci birleştiren bir analiz yapıldı. Bulgular şöyleydi.

  • Yüz yüze zorbalığa uğrayanlar yaklaşık her 4 gençten 1’iydi.
  • Siber zorbalığa uğrayanlar yaklaşık her 9 gençten 1’iydi.
  • Okulda zorbalığa uğrayanların yaklaşık 3’te 1’i internette de hedefti.
  • Zorbalığa uğrayanlarda depresyon ve kendine zarar daha sık görüldü. İkisini birden yaşayanlarda bu sorunlar en sıktı.

Siber zorbalıkta şu işaretlere bakın: telefona bakınca ani üzüntü, telefonu saklama ya da tamamen bırakma, gece geç saatte gelen mesajlar.

Akran zorbalığı ile nasıl başa çıkılır?

Başa çıkmak için 6 adım: sorun ve dinleyin, sözünü kesmeden, suçlamadan; not alın (tarih, olay, kim, nerede); okulla yazılı görüşün (sınıf öğretmeni, rehberlik servisi, gerekirse müdür); internette cevap vermeyin, ekran görüntüsü alın, engelleyin, platforma bildirin; tehdit, şantaj ya da izinsiz görüntüde emniyete ya da savcılığa başvurun; güven verin (“Bu senin suçun değil.”). Ceza tek başına yetmez; zorbalık yapan çocukla da konuşulur.
  • Sorun ve dinleyin. “Okulda seni üzen biri var mı?” Sözünü kesmeden, suçlamadan dinleyin. “Sen de karşılık verseydin” demeyin.
  • Not alın. Tarih, olay, kim, nerede. Okulla görüşmede somut bilgi işe yarar.
  • Okulla yazılı görüşün. Önce sınıf öğretmeni ve rehberlik servisi, gerekirse okul müdürü. Görüşmeyi tarihli kaydedin.
  • İnternette cevap vermeyin. Önce ekran görüntüsü alın, sonra engelleyin ve platforma bildirin.
  • Tehdit ve şantajda resmî yol. Tehdit, şantaj ya da izinsiz görüntü varsa emniyete ya da savcılığa başvurun.
  • Güven verin. “Anlattığın için teşekkür ederim. Bu senin suçun değil. Birlikte çözeceğiz.”
BUNU DEMEK YERİNE“Sen de karşılık verseydin.”
ŞUNU DENEYİN“Anlattığın için teşekkür ederim. Bu senin suçun değil. Birlikte çözeceğiz.”

Çocuğunuz zorbalık yapan taraftaysa da konuşmak gerekir. Bu çocukların da desteğe ihtiyacı olabilir. Ceza tek başına yetmez; davranışın altındaki nedene birlikte bakarız.

Ne zaman başvurmalı?

Görüşme odasında yuvarlak masada hekim, anne ve kızla sakin konuşuyor. Ne zaman başvurmalı: yeşil, evde izleyin (tek seferlik bir çatışma ya da tatsız bir mesaj, konuşulup çözülmüşse); sarı, uzmanla konuşun (tekrarlayan alay, dışlama ya da internetten aşağılama; uyku, iştah ve notlar bozuluyorsa); kırmızı, beklemeden başvurun (okula gidemiyor, tehdit ya da şantaj var, kendine zarar vermekten söz ediyor; aynı gün). “Ölmeyi düşünüyor musun?” diye açıkça sormak riski artırmaz. Acil durumda 112.
  • Evde izleyin: Tek seferlik bir çatışma ya da tatsız bir mesaj, konuşulup çözülmüşse.
  • Bir uzmanla konuşun: Tekrarlayan alay, dışlama ya da internetten aşağılama; uyku, iştah ve notlar bozuluyorsa.
  • Beklemeden başvurun: Çocuk okula gidemiyor, tehdit ya da şantaj var, kendine zarar vermekten söz ediyorsa aynı gün başvurun. Acil durumda 112’yi arayın ya da acil servise gidin.

“Ölmeyi düşünüyor musun?” diye açıkça sormak riski artırmaz. Tersine, çocuğa konuşma kapısı açar.

Başvuru için hangi belirtilerin yeterli olduğunu Ne zaman çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmalı? yazısında anlattım. Bilgi almak için bize yazabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Siber zorbalık nedir, nasıl anlaşılır? Kısa cevap: Ekranda tekrar eden alay. Öneriler: Telefonu saklama, Kaydet, engelle, bildir, Okula başvur. Ne zaman başvurmalı: Tek tatsız mesaj; Tekrarlayan aşağılama; Tehdit, şantaj.

Siber zorbalık nedir, nasıl anlaşılır?

Ekranda tekrar eden alay

Siber zorbalık, mesaj, sosyal medya ya da oyun üzerinden tekrar tekrar aşağılama, tehdit ya da dışlamadır. 266 bin gençle yapılan bir analizde gençlerin yaklaşık 9'da 1'i siber zorbalığa uğradığını bildirdi; zorbalığa uğrayanlarda depresyon ve kendine zarar daha sık görüldü.

Çocuğum çok sinirli, ne yapmalıyım? Kısa cevap: Önce sakinleşme. Öneriler: Az söz, Tetikleyiciyi bul, Sakin anı fark et. Ne zaman başvurmalı: Ara sıra; Her gün nöbet; Zarar verme.

Çocuğum çok sinirli, ne yapmalıyım?

Önce sakinleşme

Öfke nöbeti anında konuşmak işe yaramaz; önce sakinleşme, sonra konuşma. Sinirlilik yorgunluk, açlık, ekran, uyku eksikliği, DEHB, kaygı ya da depresyonun işareti olabilir. Neredeyse her gün ve 6 aydan uzun sürüyorsa değerlendirme gerekir.

Ayrıntısı →
Kaynaklar (2)listeyi açın
  1. Moore SE, Norman RE, Suetani S, ve ark. Consequences of bullying victimization in childhood and adolescence: A systematic review and meta-analysis. World J Psychiatry. 2017;7(1):60–76. doi:10.5498/wjp.v7.i1.60
  2. Li C, Wang P, Martin-Moratinos M, ve ark. Traditional bullying and cyberbullying in the digital age and its associated mental health problems in children and adolescents: a meta-analysis. Eur Child Adolesc Psychiatry. 2024;33(9):2895–2909. doi:10.1007/s00787-022-02128-x

Son gözden geçirme: 17 Kasım 2026 · Uzm. Dr. Ahmet Şenses

Uzm. Dr. Ahmet ŞensesÇocuk ve Ergen Psikiyatristi, Aydın. Hakkımda

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Çocuğunuza özel değerlendirme için görüşme gerekir.

İletişim

Bilgi almak için

Muayene saatleri: hafta içi 10.00–17.00 (son hasta kabulü 16.00), cumartesi 10.00–13.00. Değerlendirme süreci hakkında bilgi almak için telefonla ya da WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.